Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

tumult - (opschudding)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

tumult zn. ‘opschudding’
Mnl. tumult ‘beroering, gewoel, drukte’ in dellende ende dat tumult Van derre werelt ‘de ellende en het rumoer van deze wereld’ [1265-70; VMNW].
Ontleend, al dan niet via Frans tumulte ‘beroering, opschudding’ [ca. 1200; Rey], eerder al temolte [1131; Rey], aan Latijn tumultus ‘opschudding, rumoer, oproer’.
De herkomst van Latijn tumultus is onzeker. Mogelijk is het verwant met episch Sanskrit tumalah ‘opschudding’, maar het betreft een geïsoleerde woordvorm. Voorts, via een veronderstelde tussenvorm *tumelo-, mogelijk afgeleid van tumēre ‘(op)gezwollen zijn’, zie → tumor.
tumultueus bn. ‘rumoerig, opstandig’. Vnnl. tumultueux “oproerich oft oploopich” [1553; Van den Werve]; nnl. tumultueus “oproerverwekkend, rustverstorend” [1864; Calisch]. Ontleend aan Frans tumultueux ‘gepaard gaande met tumult, rumoerig, opstandig’ [ca. 1354; Rey], ontleend aan Latijn tumultuōsus ‘rumoerig, alarmerend, onrust veroorzakend’, afleiding van tumultus met het achtervoegsel -ōsus ‘vol van’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

tumult [lawaai] {1265-1270} < frans tumulte [idem] of direct < latijn tumultus [opschudding, rumoer, rel], verwant met tumēre [gezwollen zijn, verbolgen zijn, opstuiven] (vgl. tumor, tumulus).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

tumult znw. o., mnl. tumult < fra. tumulte < lat. tumultus.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

tumult znw. o., mnl. tumult o. Evenals nhd. tumult m. (reeds in de 16. eeuw algemeen gebruikt), fr. tumulte uit lat. tumultus.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

tumult lawaai 1265-1270 [CG Lut.K] <Frans of Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut