Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

tribunaal - (soort rechtbank)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

tribunaal zn. ‘soort rechtbank’
Vnnl. tribunael, tribunale ‘rechterstoel (in de oudheid)’ in Tribunale is die stoel daermen recht doet [1503; WNT], ‘rechtbank, gerechtshof, rechtscollege’ in Het Tribunael ghenaemt van de supplicatien ‘de rechtbank van de smeekschriften genaamd’; Tribunael van des Coninghs reken-camer ‘rechtbank van de rekenkamer van de koning’ [beide 1595; WNT]; nnl. tribunael, tribunaal ‘rechtbank, rechtscollege’ in militaire Tribunaelen [1732; WNT], Zoo gy het niet wilt betalen, ik trek u voor den tribunael [1855; WNT], ‘rechtbank voor politieke delicten’ in De rechtsmacht van de tribunalen gaat met ingang van ... (1 juli 1948) over op de kantongerechten [1948; WNT].
Ontleend, al dan niet via Frans tribunal ‘college van rechtsprekende magistraten’ [1621; TLF], ‘rechtspraak’ [1615; TLF], eerder al ‘zetel van rechters en magistraten’ [1250-1300; TLF] en als bn. in sié tribunal ‘tribunale zetel, zetel van waaruit de keizer rechtspreekt’ [1140-70; TLF], aan Latijn tribūnal ‘platform met zitplaatsen voor de magistraten, verhoging, plaats vanwaar recht werd gesproken’, oorspr. ‘plaats waar de volkstribunen zaten’. Dit tribūnal is weer een afleiding van tribūnus ‘tribuun, Romeins functionaris’, letterlijk ‘hoofd van een stam’, zelf een afleiding van tribus ‘stam’. Tribus was oorspronkelijk het woord voor elk van de drie etnische onderverdelingen van de Romeinse staat, later voor elk van de 35 politieke onderverdelingen.
Latijn tribus gaat terug op Italisch *triþu- ‘drie-eenheid’ < pie. *tri-dhh1-u-, een afleiding van tri- ‘drie’, zie → drie.
Andere leenwoorden die op Latijn tribus teruggaan zijn → attribuut, → contribueren, → distribueren. Zie ook → tribune.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

tribunaal [gerecht] {1503} < frans tribunal [idem] < latijn tribunal [podium], waarop de tribunen en andere ambtenaren zaten om recht te spreken (vgl. tribuun).

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

tribunaal o., uit Lat. tribunal, afgel. van tribunus = hoofdman van een Romeinsche tribus: z. dorp.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

tribunaal s.nw.
Regsbank vir besondere regspleging.
Uit Ndl. tribunaal (1503). In die oudste sitate in die WNT word wsk. die Romeinse tribunaal bedoel. Die gebruiklike moderne bet. dateer sedert 1944 met die beregtiging van politieke oortreders.
Ndl. tribunaal direk uit Latyn tribunal 'podium' of via Fr. tribunal. Latyn tribunal is 'n afleiding van tribe 'afdeling van die Romeinse bevolking', en het die plek aangedui waar die magistrate van die tribe gesit het, waaruit die bet. 'verhewe sitplek', waaruit 'podium'.
D. Tribunal (16de eeu), Eng. tribunal.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

tribunaal ‘gerecht’ -> Indonesisch tribunal ‘gerechtshof’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

tribunaal gerecht 1503 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut