Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

transporteren - (vervoeren; overdragen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

transporteren ww. ‘vervoeren; overdragen’
Vnnl. transporteren ‘gerechtelijk overdragen’ in Negeen poorter of poortesse ne mach transporteren zijn goed ‘geen mannelijke of vrouwelijke inwoner van de stad mag zijn bezit formeel overdragen’ [1503; WNT], ‘van de ene naar de andere plaats vervoeren, overbrengen’ [1539; MNHWS], in Alle 't Cooren ende Graen gewassen ... gevoert ende getransporteert te worden buyten onsen voirsz. landen [1548; WNT].
Ontleend aan Oudfrans transporter ‘van de ene naar de andere plaats vervoeren’ [1180; Rey], ontleend aan Latijn trānsportāre ‘overbrengen, overzetten’, letterlijk ‘naar de overkant dragen’, gevormd met trāns- ‘over-, naar de overkant’ bij portāre ‘dragen, brengen, vervoeren’, waarvoor zie → port.
transport zn. ‘vervoer; overdracht’. Mnl. transpoort, transport(e) ‘quotum, evenredig aandeel van belastingen etc.’ in ende betalen transpoort, taille, cost ende last ‘en betalen quotum, omslag, kosten en lasten’ [1370-78; MNW], allen taillen, zettinghen, transporte ... ende alle andere costen ende lasten ‘alle omslagen, hoofdelijke omslagen, quota en alle andere kosten en lasten’ [1389; MNW serianterie], ‘(gebouw van het) kadaster’ in Toude transpoort van Vlaendren [1407-32; MNW], ‘omslag van belasting, uit kadastrale plichten voortkomende belasting’ in Dat men hem noch domeyne noch transport noch settinghe gheven soude [1470; MNW settinge]; vnnl. ‘(rechts)overdracht, machtiging’ in Dat wy hen hier up [de afkoop van een tol] duechdelick transport doen zullen [1505; WNT], ‘vervoer’ in vry transport heen ende weer [voor 1570; iWNT oordeelwijzer], ook in de vorm transpoort in den transpoorte, ofte veruoeren van den voorsz. prouanden [1570; iWNT prohibitie], tot ladinge ende transport van het voornoemde Hoy [1587; WNT]. Ontleend aan Middelfrans transport ‘vervoer’ [1538; Rey], eerder al ‘(juridisch) overdracht van een recht’ [1312; Rey], afgeleid van transporter. De oudste en reeds lang verouderde (met name Belgisch-)Nederlandse betekenissen ‘quotum’, ‘kadaster’, ‘uit kadastrale plichten voortkomende belasting’ hebben de volgende herkomst. Krachtens het verdrag van Athis-sur-Orge (1305) moest Vlaanderen aan de Franse koning als boete een jaarrente betalen. Bij het verdrag van Pontoise (1312) vond er een ruil plaats. De Franse koning droeg de rente over aan de graaf. Hij “transporteerde” de rente. De graaf van zijn kant stond Waals-Vlaanderen (de steden en kasselrijen Rijsel, Dowaai en Orchies) over aan de Franse koning. Hij “transporteerde” dit gebied. Als een herinnering aan die wederzijdse overdracht (“transport”) werd de schaal, waarmee de rente over het graafschap verdeeld werd transport van Vlaanderen of kortweg transport genoemd. De latere schalen voor de omslag van de beden (belastingen) kregen ook die naam die behouden bleef tot de Franse Revolutie.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

transporteren [vervoeren, in eigendom overdragen] {1503} < frans transporter < latijn transportare [overbrengen, over voeren], van trans [naar gene zijde van, over, over … heen] + portare [dragen, brengen].

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

transporteren in eigendom overdragen 1503 [HWS] <Frans

transporteren vervoeren 1539 [HWS] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut