Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

topaas - (halfedelsteen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

topaas zn. ‘halfedelsteen’
Mnl. topase ‘helder, meestal geelachtig mineraal dat als edelsteen wordt beschouwd’ in menech dire sten ... topase, mirauden, ende saphire ‘menig kostbare steen, topaas, smaragd en saffier’ [1260-70; VMNW], topaes in smiraude topaes ende sardone ‘smaragd, topaas en sardonyx’ [1285; VMNW].
Ontleend aan Oudfrans topaze ‘halfedelgesteente’ [1080; Rey], ontleend aan christelijk Latijn topazus < Grieks topázion, tópazos, allemaal met dezelfde betekenis. Verdere herkomst onzeker. Zoals de meeste namen van edelstenen wrsch. van oosterse herkomst.
Volgens Plinius is de topaas vernoemd naar het eiland Topazius, het huidige St. John's Island of Zagbargad in de Rode Zee. Plinius spreekt over een groene edelsteen, mogelijk chrysoliet of peridot, waar het eiland om bekend is. In de Hamito-Semitische taal van de Troglodyten, een volk uit het huidige Ethiopië/Egypte, zou de naam van het eiland zijn afgeleid van een woord dat ‘zoeken’ betekent, volksetymologisch verklaard vanuit het feit dat het eiland erom bekend staat in de mist te liggen, wat het vroeger een hele zoektocht maakte om het te vinden.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

topaas [halfedelsteen] {topaes 1201-1225} < frans topaze < latijn topazius, topazos, topazion < grieks topazion, topazos [idem]. Volgens Plinius groene edelsteen, genoemd naar het eiland Topazus in de Rode Zee.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

topaas znw. m., mnl. topaes, thopaes, torpaes < fra. topase, gaat terug op gr. tópazos, topáxion, een woord, dat evenals de naam van zoveel edelstenen, uit het Oosten is ontleend.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

topaas znw. Reeds mnl. ontl. uit fr. topase. Internationaal woord. Volgens Plinius is de steen genoemd naar een eiland Topazos in de Roode Zee.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

topaas m., uit Lat. topazum (-us), van Gr. tópazos, volgens Plinius naar een eiland Topazos in de Roode Zee.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

topaas (Frans topaze)

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

Volgens de Romeinse schrijver Plinius (1ste eeuw n.Chr.) heette de halfedelsteen topaas naar het eiland Topadzios in de Rode Zee, waar hij in grote hoeveelheden werd aangetroffen. Welk eiland Plinius precies bedoelde, is niet bekend. Bovendien wordt ernstig betwijfeld of hij met topadzios wel de steen op het oog had die wij nu kennen als topaas. Hoewel verscheidene moderne etymologen zich nog aan Plinius houden, is topaas dus waarschijnlijk geen geoniem.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

topaas ‘halfedelsteen’ -> Indonesisch topas ‘halfedelsteen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

topaas halfedelsteen 1201-1225 [CG II1 Floyris] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut