Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

tollen - (met een tol spelen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

tol 1 zn. ‘speelgoed’
Mnl. tol ‘speelgoed’ in Dat hi ... dreve den tol of worpe die coten ‘dat hij intussen de tol zou drijven of de koten zou werpen’ [1437; MNW].
Mnd. tolle ‘tak, punt van een tak’; mhd. zol, zolle ‘blokje hout; rond stukje hout’; nfri. tôle, tôl, tol ‘handvat van de zeis’; < pgm. *tulla-, *tullō- ‘stuk hout’.
Mogelijk gaat *tulla- terug op ouder *tulna- < pie. *dlno- ‘wat afgesneden is’, bij de wortel *delh1- ‘afhakken, splijten’ (LIV 114), waaruit o.a.: Latijn dolāre ‘met een bijl bewerken’, dolēre ‘pijnigen’ (> ‘pijn hebben, verdriet hebben’); Litouws dalìs ‘deel’, dalýti ‘verdelen’; Oudiers delb ‘vorm’.
tollen ww. ‘met een tol spelen; snel ronddraaien’. Mnl. eerst tolldrijven ‘met een tol spelen’ [1482-1501; MNHWS]; vnnl. tollen ‘met een tol spelen’ [1599; Kil.], Getolt ‘heen en weer geslingerd’ [1678; iWNT]; nnl. naar den grond kunnen tollen ‘al draaiend naar de bodem kunnen gaan’ [1839; iWNT]. Afleiding van tol ‘speelgoed’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

tollen ww., nog niet bij Kil. Van tol II. Tollen “tol betalen” (van tol I) wel bij Kil., ook mnl. en ook du.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

3tol ww.
Ronddraai.
Uit Ndl. tollen (1599), 'n afleiding van tol 'speelding' (sien 2tol), en beteken dus lett. 'soos 'n tol in die rondte draai'.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut