Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

tekst - (bewoordingen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

tekst zn. ‘bewoordingen’
Mnl. text ‘bewoordingen, met name van de Bijbel’ in de text van der ewangelien [1315-35; MNW-P], ‘geschrift, verhandeling, boek’ in sal ic den text hier translateren uut walsche in dietsche ‘zal ik het geschrift hier vertalen uit het Frans in het Nederlands’ [1432; MNW-R]; vnnl. text ‘bewoordingen’ in Text van de wet [1599; Kil.], oversettinge vande H. Schrifture uyt den originelen Text in de Nederlandtsche sprake [1637; WNT]; nnl. text, tekst ‘drukwerk van een geschrift’ in Nooten ... om die, by een tweede uitgaaf, onder den text te zetten [1784; WNT], ‘bewoordingen, geschrift’ in dat zij den tekst van Cicero ... getrouw wedergeeft [1862; WNT], ‘woorden van een compositie voor zang’ in begon hij met de compositie van Der Freischütz, tekst van Friedrich Kind [1885; WNT].
Ontleend, wrsch. zowel via Frans texte ‘bewoordingen, geschrift’ [1269-72; TLF], ouder ook teuste ‘id.’ [ca. 1220; TLF] en tiste ‘boek dat de evangeliën bevat’ [begin 12e eeuw; TLF], als rechtstreeks, aan middeleeuws Latijn textus ‘de Schrift, tekst, verhandeling’, eerder al Laatlatijn ‘geschreven verslag, inhoud, letters in een document’ en klassiek Latijn textus ‘stijl of structuur van een werk’; de oorspronkelijke betekenis was ‘weefsel, het geconstrueerde’, een afleiding van het ww. texere ‘weven, vlechten; timmeren’, zie → techniek.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

tekst [bewoordingen] {tex(t) 1400} < frans texte [idem] < latijn textus [weefsel, vlechtwerk, aaneengesloten reeks, tekst], van texere (verl. deelw. textum) [weven, vlechten] (vgl. das2).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

tekst znw. m., mnl. text m. < lat. textus.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

tekst znw., mnl. text m. Uit lat. textus. Ook elders ontleend.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

tekst m., uit Lat. textum = weefsel, samenhang, zelfst. gebr. v.d. van texere = weven, bij dissel 1.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

teks (zn.) bewoordingen, tekst; Vreugmiddelnederlands text <1865-1870> < Frans texte.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

teks s.nw.
1. Woordelike inhoud van 'n geskrif, toespraak, ens. 2. Bybelvers. 3. Onderwerp van behandeling. 4. Woorde van 'n sangstuk. 5. Woorde by 'n afbeelding.
Uit Ndl. tekst (Mnl. tex(t) in bet. 1, 1566 - 1568 in bet. 2, 1649 in bet. 3, 1881 - 1886 in bet. 4, 1886 in bet. 5). Gewestelik, veral in N.Nederland, ook teks.
Ndl. tekst uit Fr. texte uit Latyn textus 'vlegwerk, aaneengeslote reeks, teks', van textum, die verlede dw. van texere 'weef, vleg'.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

tekst (Latijn textus of Frans texte)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

tekst ‘bewoordingen’ -> Indonesisch téks ‘bewoordingen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

tekst bewoordingen 1400 [MNW] <Frans

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

2246. Tekst en uitleg geven,

d.w.z. iemand alles tot in bijzonderheden vertellen; eig. iemand den tekst en de toelichting daarvan geven; mnl. die glose ende die expositie. Bij Campen, 30 lezen we: Hy secht hem daer den Text mit der glose, iets onomwonden zeggen; bij Sart. I, 1, 73: de text met de glose, in den zin van: een al te duidelijke, al te uitvoerige uitleg; Harreb. II, 327 b: Hij geeft hem tekst en uitleg. Evenzoo Sjof. 184; in Landl. 344: Tekst en uitlegging geven; vgl. ook Waasch Idiot. 326: iets van kapittel en vers weten uit te leggen, het zeer goed weten; eng. to give chapter and verse for a th., iets ten volle bewijzen; Afrik. iemand met vers en kapittel bewys.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut