Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

teddybeer - (speelgoedbeer)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

teddybeer zn. ‘speelgoedbeer’
Nnl. Teddy-beer, teddybeer ‘kinderspeelgoed’ in een ... Teddy-beer, een broeinest van bacteriën [1910; Groene Amsterdammer], een teddybeertje en een pop [1928; Groene Amsterdammer].
Ontleend aan Amerikaans-Engels teddy bear [1906; OED]. Het beertje is genoemd naar president Theodore Roosevelt, bijnaam Teddy, een hartstochtelijk jager op groot wild. Op 16 november 1902 verscheen in de Washington Post een politieke spotprent over Roosevelt, die geweigerd had een vastgebonden berenjong dood te schieten, getekend door Clifford Berryman. De cartoon inspireerde Morris Michtorn, een winkelier in Brooklyn, tot het produceren van een speelgoedbeer, die hij in de etalage zette met een bordje Teddy's Bear erbij, met Roosevelts toestemming; die vorm werd al snel versimpeld tot Teddy Bear. De Duitse firma Steiff produceerde onafhankelijk van deze ontwikkeling in de eerste jaren van de 20e eeuw de eerste speelgoedberen in Europa, die in Amerika ook heel populair werden, evenals de beren van Michtorn en andere producenten. Roosevelt gebruikte een teddybeer als mascotte bij zijn herverkiezingscampagne in 1912.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

teddybeer [kinderspeelgoed] {1901-1925} < engels teddy bear, in 1902 zo genoemd naar de Amerikaanse president Theodore (Teddy) Roosevelt (1858-1919), die tijdens een berenjacht in Mississippi weigerde een voor hem vastgebonden beer neer te schieten, een incident dat in de kranten breed uitgemeten werd.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

teddy beer znw. m. ‘nagemaakt beertje met plucheachtige pels, als kinderspeelgoed’ < ne. Teddy bear, genoemd naar Theodore Roosevelt.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

teddiebeer s.nw.
Beertjie wat as speelding gebruik word.
Uit teddie en beer, as leenvertaling van Amer.Eng. teddy bear (1906).
Amer.Eng. teddy bear is 'n samestelling van die eienaam Teddy en bear. Teddy was die bynaam van die Amer. president Theodore Roosevelt (1858 - 1919), wat bekend was as 'n beerjagter en op 'n keer geweier het om 'n beerwelpie te skiet.
D. Teddybär, Ndl. teddybeer (1914).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

teddybeer (Engels teddy bear)

E. Sanders (1993), Eponiemenwoordenboek: Woorden die teruggaan op historische personen, Amsterdam

teddybeer, speelgoedbeer
Margarete Steiff probeerde in haar levensonderhoud te voorzien door kinderkleding en speelgoed te maken. Ze was verlamd, zat in een rolstoel en woonde in het Duitse stadje Giengen. Het was haar neef Richard Steiff, een regelmatig bezoeker van de plaatselijke dierentuin, die haar in 1903 voorstelde beren te gaan maken.
Margerete maakte een beer met een lange snuit, beweegbare lange armen, grote voeten, een hoge rug en een draaibaar hoofd — een ontwerp waar hedendaagse lexicografen de Australische buidelbeer of koala in zien.
Op de speelgoedbeurs in Leipzig toonde men aanvankelijk weinig belangstelling, maar op het laatste moment bestelde een Amerikaan er drieduizend. In New York trok het nieuwe speelbeest de aandacht van degene die het huwelijksfeest voorbereidde van Alice Roosevelt, de dochter van president ‘teddy’ Roosevelt. De beertjes werden bij de bruiloft op de tafels gezet en door de gasten gekscherend teddybeer gedoopt.
Althans, dit is hoe volgens speelgoedgigant Steiff de teddybeer aan zijn naam komt.
Maar Alice Roosevelt verklaarde later een hekel te hebben aan speelgoedberen en op de foto’s van haar huwelijk valt geen beer te bekennen.
Toch dankt de teddybeer zijn naam aan president Theodore Roosevelt. Roosevelt, die op 27 oktober 1858 in New York was geboren, werd na een voorspoedige politieke carrière in september 1901 tot president gekozen. Hij was een fervent berenjager en het kwam dus niet uit de lucht vallen toen hij in november 1901 werd uitgenodigd voor een jachtpartij in de staat Mississippi.
Volgens Gregory C. Wilson, de vroegere archivaris van de Roosevelt-collectie in Harvard en schrijver van het op 30 november 1969 in de Washington Post gepubliceerde artikel ‘How Teddy Bear Got His Name’, wilde de jacht niet vlotten omdat het gezelschap te groot was. De president liep nukkig rond en toen de zwarte gids Holt Collier met zijn honden een uitgeputte, oude beer in een watertje dreef, zag hij hierin een kans de bewindsman tevreden te stellen. Hij wierp een touw om de nek van de beer en bond dit aan een boom.
De president werd uit het kamp gehaald om de beer neer te schieten maar weigerde resoluut. Volgens sommigen zou hij hebben gezegd : ‘If I killed this bear, I could never look my children in the eye again.’
Het verhaal kwam in de pers en cartoonist Clifford Berryman maakte voor de Washington Post een beroemde tekening: Roosevelt keert zich standvastig af van een man — geen neger! — die een klein, lief, tegenstribbelend beertje aan een touw houdt. Het bijschrift luidt: ‘Drawing the line in Mississippi’, wat behalve op sportief gedrag sloeg op een grensconflict tussen Mississippi en Louisiana.
Binnen enkele weken verschenen de beertjes ook in andere cartoons. De Russische emigrant Morris Michtom plaatste zo’n cartoon in de etalage van zijn snoepwinkel in Brooklyn naast een speelgoedbeer die zijn vrouw had gemaakt. De beren bleken niet aan te slepen en Michtom verzocht het Witte Huis ze voortaan teddybeer te mogen noemen. Volgens de overlevering antwoordde de president: ‘Ik geloof niet dat mijn naam het imago van uw speelgoedbeer veel goed zal doen, maar u heeft mijn toestemming om hem te gebruiken.’
Tot zijn ongenoegen zou Roosevelt de rest van zijn leven met grappen over beren worden achtervolgd. Hij stierf op 6 januari 1919. De handel van Margerete Steiff had tegen die tijd een enorme vlucht genomen. Haar teddyberen waren van zo’n goede kwaliteit dat ze tegenwoordig voor tienduizenden guldens bij Sotheby’s worden geveild.
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

teddybeer ‘kinderspeelgoed’ -> Papiaments tèdiber ‘kinderspeelgoed’ (uit Nederlands of Engels).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

teddybeer kinderspeelgoed 1914 [WNT afsluiten Suppl] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal