Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

stoomboot - (door stoom voortbewogen vaartuig)

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

stoomboot (vert. van Engels steamboat of steamer)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

stoomboot ‘door stoom voortbewogen vaartuig’ -> Duits Dampfschiff ‘door stoom voortbewogen vaartuig’; Japans † sutomubotchi, sutomupotchi ‘door stoom voortbewogen vaartuig’.

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

stoomboot [vaartuig dat door stoom wordt voortbewogen] (1823). In 1823 werd in Rotterdam de Nederlandsche Stoombootmaatschappij opgericht. Nadat de stoommachine eind achttiende eeuw in Engeland was uitgevonden, leidde de grootschalige toepassing ervan tot de industriële revolutie, die begin negentiende eeuw veel landen omvormde van een agrarische samenleving in een industriële. In deze periode worden uit het Engels de woorden stoomboot en stoommachine geleend. De stoomboot is voornamelijk bekend gebleven uit het sinterklaasliedje ‘Zie ginds komt de stoomboot’ uit 1850.
Zie, ginds komt de stoomboot [sinterklaaslied] (1850). Het feest van Sint-Nicolaas werd al eeuwen gevierd, maar de figuur van Sint-Nicolaas – later ook Sinterklaas en in de twintigste eeuw zelfs Sinterklaasje – verschijnt pas tegen het midden van de negentiende eeuw, zowel in levenden lijve als in kinderliedjes. Het moderne sinterklaasbeeld is goeddeels het werk van onderwijzer Jan Schenkman (1806-1863), die rond 1850 het vele malen herdrukte prentenboek Sint Nikolaas en zijn knecht publiceerde. De beginregels van dit boek zijn “Zie, ginds komt de stoomboot/ Uit Spanje weer aan!” De tekst werd pas rond 1935 op muziek gezet, door H.A. Almoes. Niet alleen Spanje en de stoomboot zijn een uitvinding van Schenkman, maar hij introduceerde ook de zwarte knecht van Sinterklaas. Deze knecht krijgt pas in 1911 de naam Piet, in het lied ‘Op de hoge, hoge daken’ van S. Abramsz, en pas nog later, in 1927, geeft lieddichter Antoinette van Dijk hem de naam ‘Zwarte Piet’, in het door haar geschreven ‘Welkomstlied’: “Dag Sinterklaasje, da-ag, da-ag, / Da-ag, da-ag Zwarte Piet”.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

stoomboot door stoom voortbewogen vaartuig 1816 [WNT] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut