Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

stijl - (verticale paal)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

stijl 2 zn. ‘verticale paal; deurpost’
Mnl. stil ‘paal, pilaar’ [1240; Bern.], De stijl was hoghe dats ware dinc ‘de pilaar was hoog, dat is waar’ [1285; VMNW], ‘deurpost’ in q[u]am ter porten stile [1340-60; MNW-R].
Ontleend aan vulgair Latijn *stelum ‘deurpost’, waarvan de verdere herkomst onduidelijk is.
Evenzo ontleend zijn: mnd. stīl; ofri. stīl (nfri. stile).

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

stijl1 [verticale paal] {stijl, stiel, stiele 1284} middelnederduits, oudfries stil < latijn stilus [paal, staak, schrijfstift].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

stijl 1 znw. m. ‘pilaar, post’, mnl. stijl m. ‘stijl, post, zuil’, mnd. ofri. stīl ‘zuil, stut’, nnoorw. dial. stīl ‘dun houtje, pin’. — Men zou deze woorden uit het germ. kunnen verklaren, maar dit geldt toch wel alleen van het noorw. woord, want de andere westgerm. woorden zijn blijkens de rijnlandse vormen steil, stîl, stǐl eerder af te leiden uit een vulg. lat. *stēlum dat ook in ofra. estoil ‘deurpost’, port. esteio ‘stut’ voortleeft (Th. Frings Germ. Rom. 1932, 180-1). — > nhd. dial. (Brandenb. Mark) stil met nl. kolonisten daarheen gekomen (vgl. Teuchert Sprachreste 265); > ne. stile ‘vertikale steunlat van een betimmering of paneel’ (sedert 1678, vgl. Bense 470).

Het lat. stĭlus ‘spitse paal, steel, stengel’ beantwoordt aan av. stāera- ‘bergpunt’; hiermee zou dus ook noorw. stīl te verbinden zijn (IEW 1015).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

stijl I (pilaar, post), mnl. stijl m. “stijl, post, zuil”. = mnd., ofri. stîl m. “zuil, stut”, noorw. dial. stîl “dun houtje, pin”. Kan een oorspr. germ. woord zijn, met ’t formans germ. -la-, idg. -lo- van de bij steen besproken basis stî-, waarnaast stĭ- “stijf zijn” gevormd. Ook ohd., os. stil m. “steel” (zie steel), on. stilkr m. “stengel” kunnen hiervan komen. Niet minder wsch. is ’t echter, dat stijl een vrij jonge ontl. is uit lat. stilus (mlat. met gerekte i gesproken) “spits voorwerp”; als ook ohd., os. stil hieruit ontleend is, is dat in een veel vroegere periode gebeurd. — In ieder geval is stijl II (schrijftrant enz.) (reeds mnl.; internationaal woord) van lat. stilus afkomstig, misschien door fr. bemiddeling. In ’t Hd. zeer veel later ontleend.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

stijl I (pilaar, post). Mnl. stijl, mnd. ofri. stîl zijn op grond van rijnl. vormen het best uit een vulg.-lat. *stêlum te verklaren: Frings Germ. Rom. 180 vlg. Noorw. dial. stîl ‘dun houtje, pin’ zal hiermee wel niet identisch, maar eerder een vanouds germ. woord zijn. Ohd. os. stil ‘steel’, on. stilkr ‘stengel’ bij steel.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

stijl 1 m. (deurpost), Mnl. id. + Mndd., Ofri. stíl, en met ablaut Ohd., Os. stil (Nhd. stiel) + wellicht Lat. stilus, en verder stijf, steen.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

stijl ‘verticale paal’ -> Fries stile ‘verticale paal’; Engels stile ‘verticale paal’; Duits dialect Stiel, Stil ‘post, verticale paal (meestal voor de vier hoekposten van vakwerkhuizen of voor het vastbinden van het vee)’; Berbice-Nederlands stili ‘verticale paal’.

stijl ‘steel van stamper’ -> Japans kachū ‘steel van stamper, lett. bloempaal/zuil’; Chinees huazhu ‘steel van stamper’ .

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

stijl verticale paal 1284 [CG I1, 780] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut