Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

statuut - (reglement)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

statuut zn. ‘reglement’
Mnl. statute, statuut ‘regel, verordening, keur’ in die ordinantien. ende die statuten ‘de verordeningen en keuren’ [1270; VMNW], alle statute daertoe behoerende ‘alle aldaar geldende regels’ [1301-10; VMNW], ‘wet’ in dat recht ofte statuut des landes [1479; MNW], ‘reglement’ in den ... ghuldebroeders ... verleent sekeren statuut ‘voor de gildebroeders een reglement opgesteld’ [1493; MNW]; vnnl. statuut ‘voorschrift, verordening; wet’, vaak in het mv., die statuten ende landt Rechten van den landen van Vvest Vrieslandt [1541; WNT]; nnl. statuut, statuten ‘reglement van een instelling of vereniging’ in de statuten of reglementen der vereeniging [1855; WNT].
Ontleend aan Frans statut ‘dat wat is verordend’ [13e eeuw; TLF], ‘reglement van een kloostergemeenschap’ [ca. 1250; TLF], later ook ‘wet inzake burgers en hun goederen’ [1765; TLF] en ten slotte ‘reglement geldend voor een bepaalde groep’ [1918; TLF]. Frans statut is een geleerde ontlening aan Laatlatijn statutum ‘wet, besluit’, eigenlijk ‘het vastgestelde, dat wat is voorgeschreven’, het zelfstandig gebruikte onzijdige verl.deelw. van statuere ‘vaststellen, bepalen, besluiten’; dat ww. is een afleiding van status ‘toestand, positie’, zie → status.
statutair bn. ‘volgens de statuten’. Nnl. statutair ‘vastgelegd in of volgens verordeningen en wetten’ in Alle de statutaire wetten en bevelen ‘alle van de overheid uitgegane wetten en bevelen’ [1752; WNT], ‘volgens of in de reglementen van de instelling of vereniging’ in De statutaire bepalingen onzer voormalige provinciale hoogescholen [1868; WNT voormalig], statutair vastgesteld [1915-16; WNT]. Ontleend aan Frans statutaire ‘volgens de statuten’ [1582; Rey], afleiding van statut.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

statuut [voorschrift] {statute, statuut 1254} < frans statut < latijn statutum, verl. deelw. van statuere [plaatsen, oprichten, beslissen] (vgl. statuair).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

statuut znw. o., mnl. statuut o. v. m. ‘stedelijke verordening; reglement’ < lat. statutum.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

statuut znw. o., mnl. statuut o. v. m. Uit lat. statûtum. Ook elders ontleend.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

Statuut’ (het), het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden waarin van 1954 tot 1975 de verhouding tussen Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen geregeld werd. Het Statuut constitueerde een Koninkrijk voor de drie landen, maar ging ervan uit dat dit Koninkrijk eigen organen en competenties bezat, boven de onderliggende delen (Enc.Sur. 65).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

statuut voorschrift 1270 [VMNW] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut