Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

spie - (pin)

Etymologische (standaard)werken

Michiel de Vaan (2014-2018), Addenda EWN, gepubliceerd op www.neerlandistiek.nl"

spie zn. ‘pin, wig’
Nieuwnederlands spie, spije (1562), spye (1657), spij (1697) ‘pin, nagel, bout, kleine wig; wigvormig stuk grond’. Dialectisch spie (Limburg, Brabant, Oost-Vlaanderen), spieë (West-Vlaanderen, Zeeland), speej (Schaijk), spiy (Ravenstein). De varianten in Limburg wijzen op lange .
Voor het Westgermaans mogen we *spīhō(n)- reconstrueren. De beperking van spie tot het Nederlands taalgebied is opvallend. De betekenis en de vormovereenkomst wijzen op een verband met spier, spijker en spijl, in welk geval we met een wortel *spei- voor ‘spits zijn’ te maken hebben, met verschillende achtervoegsels (over de mogelijke analyses van die wortel in het Indo-Europees wil ik het hier niet hebben). Spie komt het meest overeen met verschillende woorden met een Germaanse k, zoals PGm. *spīka- m. ’spijker’ (OIJs. spíkr ‘id.’), *spīkō- v. (OIJs. spík ‘houtsplinter’) en *spaikōn-spaak, spijl’ (Mnl. speeke, Hd. Speiche). De afwisseling tussen h en k en de aanwezigheid van n-stammen doet vermoeden dat spie samen met de k-woorden teruggaat op een enkel Germaans zn. met een wisseling h/k die op een n-stam met verdubbeling van PIE *k voor n teruggaat. Een ander voorbeeld daarvan is Germaans *rīhō, *rikkaz ‘staaf, lijn, reeks’, waaruit o.a. Duits Reihe, Nl. rij en Mnl. reke ‘rij, regel, reeks’ verklaard kunnen worden (cf. Kroonen 2011: 239–243). Voor spie kunnen we dan een Proto-Indo-Europees zn. reconstrueren met nominatief *spéikōn, genitief *spikns, waaruit in het Germaans eerst *speikōn, *spikkaz en later *spīhō, *spikkaz ontstonden. Daaruit kwamen, met veralgemenisering van de h- of de kk-variant, zowel *spīhō(n)- als *spīka- voort.
Literatuur: Kroonen, Guus. 2011. The Proto-Germanic n-stems. Amsterdam / New York: Rodopi.
[Gepubliceerd op 05-01-2017 op Neerlandistiek.nl]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

spie1* [pin] {1562} zonder directe verwanten in andere talen; stellig van dezelfde stam als spijker1, spit1.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

spie 2, spij znw. v., ‘pin’, sedert Kiliaen spie, spije, is het best af te leiden uit een grondvorm *spīhōn, die geheel beantwoordt aan lat. spīca ‘aar’. — Opvallend is echter, dat dit germ. woord overigens nergens overgeleverd is, vgl. ook wat bij spichtig is opgemerkt. — Zie verder: spijker.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

spie II, spij (pin), sedert Kil.: spie, spije. Kan niettegenstaande ’t ontbreken van ’t woord in andere germ. talen op germ. *spîχô(n)-, idg. *spîqâ- teruggaan: vgl. dan lat. spîca, -us, -um “aar”, lett. spîkis “bajonet”. Zie spijker I.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

spie 2 v. (wigge), bij Kil. spie, spije + Lat. spica: z. spier 1.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetensckap en Kuns

spie: – spy – , pen, wig; ondersk. ongedift. en gedift. vorme v. Ndl. spie, dial. spij (by Kil spie/spije), hou mntl. verb. m. Lat. spica, “graanaar”, m. speek (q.v.) en spyker.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

spie ‘pin’ -> Japans † supī ‘pin’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

spie* pin 1562 [Claes]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut