Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

speculeren - (gissen; riskant kopen en verkopen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

speculeren ww. ‘gissen; riskant kopen en verkopen’
Mnl. speculeren ‘beschouwen, overwegen’ in contempleren ende speculeren [1340-60; MNW-R], speculeren, alse in enen spieghel [1380-1400; MNW-P]; vnnl. speculeren ‘overdenken’ in hier moet ghij op speculeren [1528; WNT]; nnl. speculeren ‘overpeinzen, gissen’ in dat ik daar dan over zit te peinzen en te speculeeren [1787; WNT], ‘verwachtingen bouwen, gokken’ in op haar medelijden ... speculeeren [1840; WNT], ‘op de gok kopen en verkopen’ in er eerst zelf mee spekuleeren (nl. met winstgevende koopwaar) [1866; WNT].
Ontleend aan Frans spéculer ‘observeren, onderzoeken, trachten te doorgronden’ [midden 14e eeuw; TLF], dat zelf ontleend is aan Latijn speculārī ‘bekijken, onderzoeken, van bovenaf gadeslaan’, een afleiding van specula ‘uitkijk, wachttoren’; dat woord is zelf een afleiding van specere ‘zien, kijken’, verwant met → spieden. De betekenis ‘riskant kopen en verkopen, trachten winst te verwerven’ is wrsch. later opnieuw ontleend aan Frans spéculer, dat die betekenis rond 1792 had ontwikkeld (TLF).

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

speculeren [gokken (op)] {speculieren, spekeleren [schouwen] ca. 1425; de huidige betekenis 1866} < frans spéculer [idem] < latijn speculari [spieden, verkennen, bespieden], van specere [zien, kijken].

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

speculeeren ww. In geen bet. bij Kil.; mnl. speculacie v. “het schouwen”. Uit ’t Lat. Ook elders ontleend.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

speculeren (Frans spéculer)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

speculeren gokken (op) 1866 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut