Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

sjoege - (begrip, verstand; antwoord)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

sjoege zn. (NN) ‘begrip, verstand; antwoord’
Nnl. (Bargoens) sjoege stieken “inprenten” [ca. 1860; Moormann, 418], sjoeche “begrip”, sjoechem “antwoord”, ik kreeg geen sjoechem [alle 1906; Boeventaal], sjoege geven ‘reageren, antwoord geven’ [1912; Moormann, 660], sjoege van hebben “kennis van hebben” [1912; Moormann, 660], geen sjoege van hebben “geen verstand van hebben” [1922; Moormann, 660], sjoege in hebben ‘erg in hebben’ [1924-25; Moormann, 540], geen sjoege geven “doen alsof je niets merkt” [1925; Moormann, 660].
Wrsch. ontleend aan Jiddisch sjoewe ‘antwoord’ in sjoewe geven ‘antwoord geven’, sjoewe doen ‘tot inkeer komen, boete doen’, dat teruggaat op Hebreeuws šūvā ‘terugkomst’, maar dat de betekenis heeft overgenomen van het verwante Jiddische t(e)sjoewe ‘terugkeer, antwoord, boete’, uit Hebreeuws təšūvā ‘id.’. De -ch- of -g- in het Bargoens en het Nederlands wordt daarmee niet verklaard en is mogelijk ontstaan onder volksetymologische invloed van → mesjogge, mesjokke ‘gek, krankzinnig’. De betekenis ‘begrip, verstand’ is in het Bargoens/Nederlands ontstaan, wellicht omdat geen sjoege geven kan worden geïnterpreteerd als ‘geen verstand hebben’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

sjoege [begrip, verstand] {sjoeche 1901-1925} mogelijk < jiddisch sjoewe, variant van tesjoewe [antwoord] < hebreeuws təšūbhā [antwoord].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

sjoege znw. m. ‘begrip, kennis, verstand’ (barg.) < jiddisch schogach ‘hij heeft nauwkeurig waargenomen’ (Moermann 1. 346).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

sjoege (Jiddisch sjoege)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

sjoege begrip, verstand 1906 [Köster Henke] <Jiddisch

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut