Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

sintel - (uitgebrand stuk steenkool, metaalslak)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

sintel zn. ‘uitgebrand stuk steenkool, metaalslak’
Mnl. sintel ‘uitgebrande kool’ in vulnijs, sijntelen ‘vuilnis, as’ [1436-1506], syntelen uyt der smede aeven ‘sintels, slakken, uit de oven van de smederij’ [1477; Teuth.]; nnl. sintels ‘metaalslakken’ [1717; WNT], ‘stukken steenkoolas’ in ... gepookt, De sintels opgeschept [1819; WNT], ook in de samenstellingen sintelbaan ‘met sintels verharde baan voor hardlopen enz.’ [1943; WNT Aanv.].
De huidige vorm sintel is ontleend aan Middelhoogduits sintel. De inheemse vormen sinder en sindel zijn na de Vroegnieuwnederlandse periode in onbruik geraakt.
Os. sinder (mnd. sinder, sindel); ohd. sintar (mhd. sinter, sintel; nhd. Sinter); nfri. sintel, sindel; oe. sinder (ne. cinder); on. sindr (nzw. sinder); alle ‘metaalslak, uitgebrande kool, kalkas’; < pgm. *sindra-. Nog West-Vlaams zender, zinder, meestal meervoud: ‘halfverglaasde as, sintel, grind’.
Mogelijk verwant met: Russisch-Kerkslavisch sędra ‘geronnen of gestolde vloeistof’ (Russisch sjádra ‘id.’, Tsjechisch sádra ‘gips’), Servisch/Kroatisch sědra ‘kalksintel’ < pie. *sendhr- (IEW 906). Verdere etymologie zeer onzeker. Mogelijk behorend bij zengen; bij de wortel pie. *senk-, sengh (IEW 907) moet dan een variant *sendh- hebben bestaan (Toll.). Mede vanwege de geringe geografische spreiding zou het woord ook ontleend kunnen zijn aan een onbekende voor-Indo-Europese substraattaal.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

sinder* [uitgebrand stuk steenkool] {1201-1250} dit is de nl. vorm, die verdrongen is door de ontleende vorm sintel.

sintel [uitgebrand stuk steenkool] {sintel 1436-1523} < middelhoogduits sinter [metaalslak], hoort waarschijnlijk bij zengen.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

sintel znw. m. ‘half uitgebrand stuk steenkool’, mnl. sijntel ‘hamerslag, metaalslak’ (Amersioort 1464) < mhd. sintel ‘metaalslak’. — Daarnaast staat nnl. sinter, mnl. sinder ‘metaalslak’ (vgl. vla. zinder m.), os. sinder ‘scoria’, mnd. sinder, ohd. sintar ‘scoria, spuma’, (nhd. sinter), oe. sinder o. ‘afval, hamerslag’ (ne. cinder ‘gloeiende as, slak’ kruising met nfra. cendre < lat. cinis), on. sindr o. ‘metaalslak, sintel’.

Men vergelijkt osl. sędra ‘gestold vocht, druipsteen’, tsj. sádra ‘gips’, serv. sedra ‘kalksintel’, ofschoon de bet. niet zo goed past (E. Lidén SVS Uppsala 6, 1897, Nr. 1, 39). Daar on. sindra ‘vonken spatten’ betekent, misschien te verbinden met de groep van zengen; dan zouden in het germ. de wisselvormen *seng en *send naast elkaar hebben gestaan.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

sintel znw., mnl. *sintel, sijntel (Amersfoort 1464). Uit ’t Hd. De echt-ndl. vorm is mnl. sinder, nog vla. zinder m. = ohd. sintar (nhd. sinter) m., os. sinder (mnd. sinder, sindel), ags. sinder (o.? eng. cinder), sindra (m.? of sindre v.?), on. sindr o. “metaalslak, sintel”. Uit idg. *sendhro- of *sindhro- (dit eventueel uit *sim-dhro-, verwant met zeem II), waarnaast een v. â-stam in serv. sȅdra “kalksintel”, čech. sádra “gips”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

sintel m., uit Hgd.: Ohd. sintar (Mhd. sinter, Nhd. sinder) + Vla. zinder, Mnl. sinder, Ags. sinder (Eng. cinder), On. sindr (Zw. en De. sinder) + Osl. sẹdra = druipsteen, Serv. sedra = kalksintel, Czech. sádra = gips. Niet verwant met Fr. cendre, Lat. cinerem (cinis) = asch.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

sintel (Middelhoogduits sintel)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

sintel uitgebrand stuk steenkool 1436-1523 [MNW] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut