Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

serendipiteit - (talent om bij toeval te ontdekken)

Thematische woordenboeken

T. Beijer en C.G.L. Apeldoorn (1996), Woordenboek van medische eponiemen, Houten

serendipiteit: serendiptisme, de gave om door toeval en intelligentie iets te ontdekken waar men niet naar op zoek was. Archimedes’ ontdekking van de opwaartse kracht, Röntgens vondst van de naar hem genoemde stralen en de ontdekking van penicilline door de Engelse hoogleraar in de bacteriologie en Nobelprijswinnaar (1945) Sir Alexander Fleming (1881-1955) zijn typische voorbeelden van serendipiteit.
In een brief aan een vriend van 28 januari 1754 wordt het woord voor het eerst gebruikt door de Engelse schrijver Horace Walpole, vierde graaf van Oxford (1717-’97). Walpole ontleende het aan het verhaal van de drie prinsen van Serendip, waarbij Serendip de naam is die de Arabieren aan Sri Lanka gaven: ‘I once read a silly fairytale called “The Three Princes of Serendip”. As their Highnesses travelled, they were always making discoveries, by accidents and sagacity, of things which they were not in quest of.’ (Rodin)

Dateringen of neologismen

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

serendipiteit (← Eng. serendipity), het talent om toevallige ontdekkingen te doen. Het woord werd in 1754 bedacht door de Engelse auteur Horace Walpole, naar de titel van een Perzisch sprookje, De drie prinsen van Serendip. De hoofdfiguren deden steeds toevallige ontdekkingen. Rond 1930 introduceerde een hoogleraar fysiologie aan de Harvard Universiteit het woord in de wetenschap. In Nederland werd serendipiteit vooral onder de aandacht gebracht door de Groningse wetenschapper Pek van Andel.

Hoewel Van Andel serendipiteit als een gave bestempelt, gelooft hij dat wie het ook maar enigszins in zich heeft, zich kan bekwamen in het gevoel voor het onverwachte en ongevraagde. (Elsevier, 14/09/96)
In mijn verzameling van honderd authentieke gevallen van serendipiteit ontdekte ik twintig manieren waarop ongezochte vondsten opdoken, maar er bleek wel degelijk een onvermoede orde in deze chaos te zitten. (Psychologie, december 1996)
Theoretisch is het denkbaar, de speelgoedindustrie wemelt van de creatieve gekken die over de hele wereld met ideeën leuren, en op die manier kan een idee vanuit een Nederlands boek op de directietafel van een Japanse speelgoedfabriek terechtkomen. Niet dat de auteurs zoiets vermoeden, die zien het gewoon als een geval van in de lucht hangen en op meerdere plaatsen tegelijk naar beneden komen. Van ‘serendipiteit’, zoals dat heet. (HP/De Tijd, 20/06/97)
Bijwerkingen blijken zelden het uitgangspunt te zijn voor de ontwikkeling van een nieuw medicijn. En wanneer dat wel het geval is, spreekt men van serendipiteit. (Elsevier, 14/03/98)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut