Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

sein - (teken)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

sein zn. ‘teken’
Vnnl. een seigne van vrientschap ‘een teken van vriendschap (bij schepen)’ [1601; De Jonge 2, 485], de seyn ‘het teken’ [1615; iWNT], deden seyne ‘gaven het sein (scheepvaart)’ [1659-60; WNT lamieren], 't Zeyn ‘het teken’ [1669; WNT uitwerken].
Ontleend, mogelijk via Engels signe ‘signaal’ [1601; OED], eerder al ‘teken met hand, hoofd e.d.’ [voor 1225; OED], aan Frans signe ‘wonder(teken)’ [eind 10e eeuw; TLF], later ook ‘conventioneel gebaar’ [eind 13e eeuw; Rey] en ‘symbool’ [ca. 1550; Rey], een enkele maal, onder meer in het Normandisch, in de vorm seigne (FEW). Het Franse woord is ontwikkeld uit Latijn signum ‘teken, (ken)merk, wonder(teken)’
Mogelijk heeft de combinatie -gn- (/nj/) geleid tot de verandering van signe in seigne, zoals senior ‘souverein’ [ca. 980; Rey] leidde tot seinor [eind 10e eeuw; Rey] en seignor [1080; Rey], later seigneur [12e eeuw; Rey].
Van Latijn signum is de etymologie onzeker. Het meest wrsch. is verband met secāre ‘snijden’, zie → sectie, zodat het oorspr. een markering door inkeping zou zijn. Een andere mogelijkheid is afleiding van sequī ‘volgen’, zie → seconde. Het zou dan letterlijk zijn: ‘wat men volgt’. De betekenis is beïnvloed door die van Grieks sẽma ‘teken’ en sēmeĩon ‘herkenningsteken’. Zie ook → signaal en → zegenen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

sein1 [teken] {1619} < oudfrans seigne < latijn signum [idem] → zegen1.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

sein 2 znw. o. ‘tekenʼ, eerst in de 17de eeuw < ne. sign < fra. signe < lat. signum. — Zie ook: signaal en zegen 1.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

sein znw. o., nog niet bij Kil. Eer uit eng. sign (< fr. signe < lat. signum) “teeken” dan uit den ouden en dial. fr. vorm sein, seing “id.”. Van de afl. mlat. signâle, fr. signal komt ndl. signaal o., sedert Kil.; ook elders ontleend. Voor een vroegere ontl. uit lat. signum zie zegen I.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

sein. Al in de 17e eeuw.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

sein o., uit Eng. sign, van Fr. signe, van Lat. signum: z. zegen 1.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

sein I: s.nw. en ww., sinjaal, teken; sinjaleer, teken(s) gee, telegrafeer, ens.; Ndl. sein (nog nie by Kil nie), wel in 17e eeu en wsk. uit Eng. sign uit Fr. signe uit Lat. signum, “teken”, hou verb. m. sinjaal.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

sein (Oudfrans sein(g))

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Sein, van ’t Fr. signe, Lat. signum = teeken; vgl. signaal. Zie Zegenen.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

sein ‘teken’ -> Deens † sin ‘teken, voorbeeld, patroon’; Zweeds sejn ‘teken’; Indonesisch sein, sén ‘teken’; Jakartaans-Maleis lampu sèn ‘seinlamp’; Kupang-Maleis sein, sen ‘teken’; Menadonees sèin ‘teken’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

sein teken 1601 [De Jonge II, 485] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut