Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

schrooien - (snoeien)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

schroeien2* [snoeien] {1658} nevenvorm van schrooien1.

schrooien1* [besnoeien] {schroden [klein snijden, snoeien (van munten)] 1345, schroyen 1573} middelnederduits schroden, schraden, oudhoogduits scrotan, oudengels screadian (engels to shred); van dezelfde i.-e. stam als scheren1.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

schroeien 2 ww. ‘snoeien; de rand van zool of hiel gelijksnijdenʼ, met opvallende oe naast de klankwettige vorm schrooien. Deze vorm schrijft men wel aan invloed van het ww. snoeien toe.

schrooien 1 ww. (zuidnl.) ‘besnoeien, fijnsnijdenʼ, (timmerterm) ‘ronde stukken hout met een beitel afwerken, klompholte uitborenʼ, mnl. scrōden en oostelijk scrāden ‘klein snijden, versnijden, stuk maken, (munten) snoeien, houwenʼ, mnd. schrōden, schrāden < germ. *skrŭðan; daarnaast *skrauðan in mnl. mnd. schrôden, ohd. scrōtan (nhd. schroten), oe. scrēadian (ne. shred) ‘snijden, stuksnijdenʼ van de idg. basis *(s)kreut, waarvoor vgl. lat. scrutillus ‘gevulde varkensmaagʼ, scrōtum (< *scroutum) ‘balzakʼ, scrūtāri ‘onderzoekenʼ en zonder s- on. hrjōða ‘afschillen, berovenʼ naast gr. kroutoũmai ‘ontpittenʼ (IEW 947). — Afl. van de wt. *(s)ker ‘snijdenʼ, waarvoor zie: scheren.

Verdere afleidingen zijn *skrŭða: mnl. scrōde v. ‘afgesneden stukʼ (> fra. écrou ‘artikel uit een gevangenisregisterʼ, sedert de 13de eeuw, Valkhoff 122-123), mnd. schrōde, schrāde m. schrōt, schrāt o. ‘afgesneden stukʼ. — *skrūða: oe. scrūð (ne. shroud) ‘kledingstukʼ, on. skrūð o. ‘kostbare stof; staatsiekleedʼ. — *skreuða-: nijsl. skrjōðr ‘gehavend boekʼ. — *skrauða-: ohd. scrōt ‘snee, stukʼ (nhd. schrot) ofri. skrēd ‘het besnoeien; haargrens aan de halsʼ, oe. scrēad, scrēade v. (ne. shred) ‘stuk goedʼ. — Vgl. verder nog ohd. scrutōn, scrodōn, scrutilōn, oe. scrudnian ‘onderzoekenʼ evenals lat. scrūtāri.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

schroeien II (snijden, snoeien). Met opvallende oe (naar snoeien?) uit mnl. scrōden (waaruit ook klankwettig ndl. schrooien), oostelijk scrāden (Teuth. schraiden) “klein snijden, versnijden, stuk maken, (munten) snoeien, houwen” = mnd. schrōden, schrāden in gelijke bet. Hiernaast mnl. mnd. schrôden (NB. Kil. schrooden)? Dit = ohd. scrôtan (nhd. schroten), (ofri. skrêdere m. “muntsnoeier”, skrêdene v. “scissio”), ags. scrêadian (eng. to shred) “snijden, stuksnijden”. Hierbij ohd. scrôt (m.?) “snee, stuk” (nhd. schrot o.), ofri. skrêd “het besnoeien, haargrens in den hals”, ags. scrêad, scrêade v. “stuk goed” (eng. shred), met ablaut mnd. schrōt (d) (ā) o. “(afgesneden) stuk”, schrōde (ā) m., mnl. scrōde v. “id., lap” (ook met ô?), ags. scrûd o. “kleedingstuk” (eng. shroud), on. skrûð o. “kostbare stof, staatsiekleed”, ijsl. skrjôðr m. “gehavend boek”. Zie nog schrooien II. Met overdr. bet. (“in iets snijden” > “onderzoeken”) wsch. hierbij ohd. scrutôn, scrodôn, scrutilôn “onderzoeken”, ags. scrū̆dnian (scrū̆tnian naar lat. scrûtâri?) “id.”, misschien ook got. and-hrū̆skan (þs > s) “id.”. Mogelijk zijn buiten ’t Germ. verwant: lat. scrûta “rommel”, scrôtum “balzak”, scrûtor “ik onderzoek” e.a. lat. woorden. De basis sqr-ū̆-t- is veel hoogerop met sqer- (scheren) verwant.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

schroeien 2 o.w. (snoeien), bijvorm van schrooien 1.

schrooien 1 o.w. (snijden), Mnl. scroden + Ohd. scrôtan (Mhd. schrôten, Nhd. id.), Ags. scréadian (Eng. to shred), Ofr. skréda, On. subst. skrud (Zw. en De. skrud), een verlenging van den wortel van scheren 1.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut