Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

schrank - (schraag)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

schrank* [schraag] {schranke, schranc [schraag, staketsel, traliewerk, de juiste grenzen] 1350} middelhoogduits schranc; de grondbetekenis is ‘schuin’ (schuin in de grond gestoken paal, schuine stut), een genasaleerde variant van dezelfde stam als schraag.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

schrank znw. v., mnl. scranc, scrancke m. ‘schraag, onderstel; staketsel van schuin in de grond gestoken palen, staketsel, sluitboom’, Kiliaen schrancke, mnd. schrank o., schranke v. ‘afsluiting, traliewerk, omheining, beschot, kast’, mhd. schranc m. (nhd. schrank), schranke v. ‘afsluiting, traliewerk, omheining, sluitboom, kruisgewijs gemaakt vlechtwerk, kast’ (vgl. ohd. scranc m. ‘list, bedrog’); voor het begrip ‘schuin’, vgl. drents schrankelen ‘een akker overschuins en kruiswijze eggen’. Daarvan afgeleid mnl. screnken ‘misleiden, door list ten val brengen, benadelen, belemmeren’, mnd. schrenken ‘dwarszetten, belemmeren’, ohd. screnchen ‘dwars zetten, misleiden’ (nhd. schränken), oe. screncan ‘een hindernis opwerpen’ < germ. *skrankjan en os. giskrankon ‘uiteenspreiden’, mhd. schranken ‘waggelend gaan’ < germ. *skrankōn. — Abl. staan daarnaast mnd. schrinken ‘zich samentrekken’, oe. scrincan ‘zich samentrekken, verwelken’, verder on. skrukka ‘rimpelig vrouwtje’, ook zonder s- on. hrøkkva ‘zich krommen, terugwijken’ (< *hrenkwan), hrukka = mhd. runke ‘rimpel’. Idg. basis *(s)kreng met n-infigering van *(s)kerg vgl. nnoorw. hork ‘wilgenband; rimpelige vrouw’, dial. herkja ‘samenbinden’, hurkl ‘oneffenheid, knoest’, vgl. russ. korgá ‘vergroeide boom’, afl. van *(s)ker ‘draaien, buigen’ (IEW 936), waarvoor zie: schraag.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

schrank znw., buiten de dialect-taal alleen als germanisme. Kil. kent schrancke met de bett. “schraag, tralie(werk), sluitboom, omheining”, in dgl. bett. komt ’t ook al mnl. (hoewel zeer zelden) en in den Teuth. voor. = mhd. schranc (nhd. schrank) m., mhd. (nhd.) schranke v. “afsluiting, traliewerk, omheining, sluitboom, wat kruisgewijze gevlochten is, kast” en, evenals ohd. scranc m., “list, bedrog”, mnd. schrank o., schranke v. “afsluiting, traliewerk, omheining, beschot, kast”, ohd. of os. in skrank-tûn m. “omheining”. Hierbij de ww. mnl. screnken “misleiden, door list ten val brengen, benadeelen, belemmeren”, ohd. screnchen “dwars zetten, misleiden” (nhd. schränken), mnd. schrenken “dwars zetten, belemmeren”, ags. screncan “een hindernis in iemands weg leggen” en os. gi-skrankon “divaricare”, mnl. scranken “de beenen over elkaar slaan”, Kil. schrancken, mhd. schranken “waggelend gaan”. Zie nog bij schans. De boven geciteerde woorden maken een grondbet. “een schuine beweging maken, dwars door elkaar vlechten” voor de basis germ. skraŋk- (: skriŋk-, idg. sqreŋg-; sk̑? ñg̑?) wsch. Zie nog schraag en schraal.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

schrank 1 v. (schraag), Mnl. scranc + Mhd. schranc (Nhd. schrank): met nasaleering van denz. wortel als schraag. Van hier Fr. écran, Eng. screen: (z. vierschaar).

schrank 2 v. (zes leggen vlas), is hetzelfde w. als schrank 1.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

schrank ‘omheining, schraag’ -> Noors skranke ‘balie, barrière’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds skranka ‘scheidingslijn (abstract)’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds skrank ‘hek, balustrade, balie’ (uit Nederlands of Nederduits).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut