Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

scharrelkip

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

scharrelen ww. ‘rommelen’
Nnl. scharrelen ‘wrijven, zich onrustig bewegen’ [1672; Hexham Manly NE], ‘zich onzeker, moeizaam, zoekend en/of bedrijvig voortbewegen of zodanig handelen’ in Achter sleedje of stoeltje scharlen [1826; iWNT], Hoe heb jij al die leugens toch bij mekaer escharreld? [1849; iWNT], Ik zal ... te vrede mogen zijn als ik stilletjes door de wereld heenscharrel [1865; iWNT], Twee hennen scharrelden in het zand [1884; iWNT].
Frequentatief van het verouderde werkwoord scharren, zoals in dese gaen scharren als droncke calveren [1437; MNW], scharren als die hoenre ‘scharrelen als de kippen’ [1477; Teuth.], ook wel scerren ‘wroeten’ [ca. 1483; MNW].
Os. *scerran ‘afkrabben’ (alleen als verl.deelw. ofgiscorran); ohd. scerran ‘afkrabben, afschuren’ (nhd. scharren ‘krabben, schrapen, scharrelen’); < pgm. *skerran-, een sterk werkwoord, wrsch. uit ouder *skersan-, door assimilatie -rz- > -rr- in de stamtijden met grammatische wisseling, gevolgd door analogiewerking in de andere stamtijden.
Wrsch. verwant met: Latijn carrere ‘wol kaarden’; Litouws kar̃šti ‘id., vlas hekelen’; Hittitisch kars- ‘afsnijden, afplukken’; < pie. *(s)kers-. Mogelijk is dit een variant van pie. *(s)ker- ‘afsnijden, afkrabben’ zoals in → scheren 1.
Zoals blijkt uit het Oudsaksisch en Oudhoogduits is de oorspr. betekenis ‘afkrabben, schrapen e.d.’, wat goed past bij de karakteristieke wijze waarop hoenderen hun voedsel zoeken. Naar analogie van de manier waarop zij zich daarbij voortbewegen, kreeg scharren, en later scharrelen, ook andere betekenissen.
scharrelkip zn. ‘los rondlopende legkip’. Nnl. De scharrelkippen zijn een succes geworden ... De scharrelkippen lopen gezellig in grote koppels bij elkaar [1975; Leeuwarder Courant]. Samenstelling van scharrelen en → kip. Het begrip werd geïntroduceerd in een periode van groeiend bewustzijn van de onnatuurlijke leefomstandigheden van kippen in de legbatterijen (zie → batterij), die in de jaren 1960 in grote aantallen werden gebouwd. ♦ scharrelei zn. ‘ei van een scharrelkip’. Nnl. Alhoewel de verkoop van onbespoten groente geen succes is geworden, werd het scharrelei dat wel [1976; Leeuwarder Courant]. Samenstelling van scharrelen en → ei.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut