Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

schakelen - (verbinden in een electrische stroombaan)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

schakel zn. ‘kettingring, verbinding’
Mnl. 2 nieuwen scakelen in de ketene ‘twee nieuwe schakels in de ketting’ [1376; MNW], ook schakel ‘bepaald type visnet’ in visschen ... met schakelen [1453; MNW]; vnnl. schakel ‘klein schild’, de schakelen van een ketene ‘de schakels van een ketting’ [beide 1573; Thes.], schaeckel ‘schakel, voetboei’ [1599; Kil.].
Oe. sceacul ‘ringboei’ (ne. shackle); on. skökull ‘streng, dissel’ (nzw. skakel ‘disselboom; toom’); < pgm. *skakula-.
Verkleinwoord bij pgm. *skaka- ‘ketting’, waaruit: mnd. schake ‘schalm van een ketting’; oe. sceac ‘boei’; nzw. dial. skak ‘boei’, nno. skàk ‘disselboom’.
Als de oorspr. betekenis ‘ketting’ was, dan kan het met s-mobile eventueel behoren bij: Latijn cingere ‘omgorden’; Grieks podo-kák(k)ē ‘voetboei’; Litouws kinkau, kinkýti ‘voorspannen’. De exacte verhouding tussen deze vormen is echter niet duidelijk.
schakelen ww. ‘verbinden; de versnelling bedienen’. Vnnl. Geschakelt met den arm ‘door hun armen verbonden’ [1625; iWNT]; nnl. dan eerst overschakelen ‘een andere versnelling gaan gebruiken’ [1927; Vaderland], daarna schakelen ‘id.’ [1930; Vaderland]. Afleiding van schakel.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

2skakel ww.
1. Aanheg deur skakels (1skakel 1). 2. (elektrisiteit) Insluit by 'n stroombaan. 3. In verbinding tree met iemand, veral telefonies.
In bet. 1 en 2 uit Ndl. schakelen (1855 - 1869 in bet. 1, 1908 in bet. 2). Bet. 2 kon egter ook soos bet. 3 in Afr. self ontwikkel het.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut