Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

scanner - (optisch apparaat dat beeld e.d. aftast)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

scannen ww. ‘optisch lezen, elektronisch aftasten’
Nnl. scannen ‘snel het belangrijkste uit een tekst halen’ in De verhogers-van-leesvaardigheid praten over ... scannen [1959; Onze Taal, 3, 16], ‘elektronisch aftasten’ in na het scannen kan de radioloog ... [1976; Leeuwarder Courant], ‘code van iets aflezen’ in Het produkt verdwijnt dan na te zijn “gescand” [1981; Leeuwarder Courant], ‘nauwkeurig bekijken’ in: Naast gerichte opdrachten scannen sommige bureaus een heel marktdeel [Volkskrant 12-11-1987, p. 25].
Ontleend aan Engels scan ‘elektronisch afzoeken’ [1928; OED], eerder al ‘iets efficiënt doorlopen op hoofdpunten’ [1926; OED], ‘onderzoekend bekijken’ [1798; OED], en ouder scanne ‘scanderen (versvoeten uitzoeken)’ [voor 1398; OED], ontleend aan Latijn scandere ‘beklimmen, scanderen’, zie → scanderen.
scan zn. ‘met scanner gemaakte beeldopname’. Nnl. Scan: populair programma over electronica (titel radioprogramma) [1969; Leeuwarder Courant], scan ‘soort röntgenopname’ [1978; Leeuwarder Courant]. Ontleend aan Engels scan ‘door scannen verkregen beeld’ [1953; OED], eerder al ‘(het) elektronisch scannen’ [1934; OED], ‘(het) nauwkeurig onderzoeken’ [1706; OED], een afleiding van het ww. scan. ♦ scanner zn. ‘elektronisch aftastapparaat’. Nnl. eerst een geïsoleerd geval: Deze lichtbundel komt uit een scanner (onderdeel televisietechniek) [1928; Vaderland], dan de “scanner”, de radar-antenne [1956; Soester Courant], scanner ‘aftaster van beeld of object’ [1961; Van Dale]. Ontleend aan Engels scanner ‘apparaat dat systematisch aftast’ [1927; OED], later nog ‘draaiende radarantenne’ [1946; OED], veel eerder al ‘iemand die kritisch onderzoekt’ [1557; OED], een afleiding van het ww. scan.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

scanner [optisch apparaat dat beeld e.d. aftast] {na 1950} < engels scanner, van to scan [nauwkeurig onderzoeken, aftasten], middelengels scannen < latijn scandere [klimmen, dan analyseren van het stijgend en dalend ritme in poëzie] (vgl. schandaal).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

scanner optisch apparaat dat beeld e.d. aftast 1961 [GVD] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut