Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

satijn - (glanszijde)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

satijn zn. ‘glanszijde’
Mnl. satijn ‘satijn’ in XV ellen satijns ‘15 el satijn’ [1432-68; MNW vervoederen]; vnnl. Een sayon van swert satijn ‘een overkleed van zwart satijn’ [1524; MNW sayon].
Ontleend aan Frans satin ‘glanzende, zachte zijden stof’ [1387; FEW], ouder zatin [1351; FEW], dat mogelijk via Spaans aceituní (met Arabisch lidwoord) of setuní, ontleend is aan Arabisch zaitūnī ‘satijn’, dat waarschijnlijk oorspronkelijk ‘uit Citong’ betekent, de plaats in China waar satijn vandaan kwam. Citong is de bijnaam van Quanzhou in Fujian. Het betekent letterlijk “doorn-tong”, de naam van een boom (tong is een boomsoort), de “Erythrina indica”, die al in de 10e eeuw veel werd aangeplant rond Quanzhou en daarom de bijnaam van deze stad werd. De naam Citong werd in het Arabisch geassocieerd met zaitūn ‘olijf’, zodat het weefsel aṭlas zaitūnī, letterlijk ‘olijfachtige gladde stof’, ging heten, waarin zowel het eerste deel (aṭlas) als het tweede deel (satijn) een aanduiding voor een bepaalde zijde geworden zijn.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

satijn [glanszijde] {1599} < frans satin [idem] < arabisch aṭlas zaitūnī, (aṭlas [glad weefsel, satijn]), zaitūnī [olijfachtig], wat zowel olieachtig als olijfgroen kan impliceren, een volksetymologische interpretatie, want zaitūnī, ( voor het bn.) betekent eig. van Tzu t'ing, een Chinese uitvoerhaven, thans Chin chiang, noordoost van Chang chou.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

satijn znw. o., mnl. satijn o. < fra. satin (sedert de 14de eeuw) < arab. zaytūnī ‘afkomstig uit de stad Tseutung of Tswan-tsjou-foe in Fokien, waarnaar deze damaststoffen genoemd werden. In de fabrieken van Kanton, waar deze zijdestof vervaardigd wordt, heet zij nog ssū-tuan, in het kantonees szetún (Lokotsch Nr. 2188).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

satijn znw., gew. o., reeds Mnl. Handwdb. vermeld. Uit fr. satin, een afl. van ’t grondwoord van zijde II. Ook elders ontleend.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

satijn. Fr. satin via ’t Spa. uit arab. zêtûnî.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

satijn o., uit Fr. satin, van Mlat. setinum (-us), afgel. van seta = zijde 2. (z.d.w.).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

satyn s.nw.
Fyngeweefde, glansende systof.
Uit Ndl. satijn (al Mnl.). Eerste optekening in Afr. in Patriotwoordeboek (1902).
Ndl. satijn uit Fr. satin (14de eeu) uit Arabies zaitûni 'damasstof ingevoer uit die Chinese stad Tseu-tung'.
D. Satin, Eng. satin (1366 in die vorm satyne).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

satijn (Frans satin)

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Satijn, van ’t Fr. satin, en dit van ’t Lat. setinus = zijdeachtig, van seta = zijde.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

satijn ‘glanszijde’ -> Indonesisch satin ‘glanszijde’; Boeginees sættīng, sâttīng ‘glanszijde’; Javaans kestin, kesting, krastin, setin ‘glanszijde’; Madoerees kain saten, sittīn, setten ‘satijnen stof’; Makassaars sâtting ‘glanszijde’; Japans † saten ‘glanszijde’; Negerhollands satien ‘glanszijde’; Papiaments † satijn ‘glanszijde’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

satijn glanszijde 1599 [Kil.] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut