Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

sadist - (iemand die zich aan sadisme overgeeft)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

sadisme zn. ‘perverse lust tot kwellen’
Nnl. sadisme ‘ziekelijke lust tot kwellen’ in het Sadisme [1884; Groene Amsterdammer], letterkundig sadisme [1891; WNT Aanv. excessief], perverse hartstocht ... sadisme [1908; Groene Amsterdammer].
Ontleend aan Frans sadisme ‘ziekelijke lust tot kwellen’ [1841; TLF], gevormd met het achtervoegsel → -isme van de naam van graaf Donatien Alphonse François de Sade (1740-1814), beter bekend als de markies De Sade, die berucht was om zijn creatieve beschrijvingen van de meest uiteenlopende vormen van seks.
sadist ‘iemand die uit perverse lust kwelt’. Nnl. een wellusteling, een sadist [1887; Groene Amsterdammer]. Afgeleid van sadisme naar het voorbeeld van andere woordparen op -isme en -ist, of ontleend aan Duits Sadist [eind 19e eeuw; Pfeifer], op dezelfde wijze afgeleid van Sadismus. Het Frans heeft als afleiding sadique, met de uitgang -ique; de vorm sadiste met de betekenis ‘leerling van Sade’ [1850; Rey] heeft slechts korte tijd bestaan. Nederlands sadist is dus wrsch. niet ontleend aan het Frans.

Thematische woordenboeken

M. De Coster (2007), Groot scheldwoordenboek: van apenkont tot zweefteef, Antwerpen

sadist: iemand die er van geniet om anderen te zien lijden; wreed, genadeloos iemand. De term sadisme verwijst naar markies Donatien Alphonse François de Sade (1740-1814), wiens werk doorgaans geassocieerd wordt met seksuele wreedheid. Van de Sade is vooral ‘Justine ou Les malheurs de la vertu’ (1791) bekend. Alles wat genot verschaft was volgens hem geoorloofd, zonder dat men zich om de gevolgen voor de anderen moest bekommeren.

Scarpia is behalve een speurhond, ook een wellusteling, een sadist. (De Groene Amsterdammer, 11/12/1887)
Slechts de kranke geest van een sadist schijnt hier de pen te hebben gevoerd: zoo geraffineerd wreed klinkt het alles. (Het Centrum, 20/12/1921)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

sadist ‘iemand die zich aan sadisme overgeeft’ -> Indonesisch sadis ‘iemand die zich aan sadisme overgeeft; sadistisch; super, geweldig’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut