Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

sabel - (wapen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

sabel zn. ‘wapen’
Vnnl. sabel ‘steekwapen, slagwapen’ [1595; Van der Meulen 1940, 250], met hare sabels ... strydende [1598; WNT verbreeden II], de Sabels zijn seer snydende scherp [1600; Van der Meulen 1940, 207].
Ontleend aan verouderd Duits Sabel, tegenwoordig Säbel [15e eeuw; Kluge], dat zelf ontleend is aan Hongaars száblya (uitgesproken met s-), dat misschien teruggaat op Russisch sablya ‘zwaard, sabel’ [voor 852; Van der Meulen 1940, 218]. De verdere herkomst van het woord is niet erg duidelijk, maar het is mogelijk ontleend aan Kirgizisch sapy ‘sabel’ (Toll.); Kirgizisch is een noordwestelijke Turkse taal uit de Altaïsche taalfamilie.
Lit.: R. van der Meulen (1940), ‘Over het woord sabel’, in: Mededelingen der KNAW, Afd. Letterkunde, Nieuwe reeks, deel 3, nr. 5, 207-250

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

sabel1 [wapen] {1602} < hoogduits Säbel < hongaars szablya [sabel], van szabni [op maat snijden] (teg. deelw. szabó [kleermaker]).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

sabel 1 znw. m. ‘wapen’, sedert 1595 < nhd. sabel (midden der 15de eeuw) < russ. sablja, waarschijnlijk over pools szabla (naast sabla) gevormd van sabŭ, dat uit het kirgiezisch sapy ‘sabel’ stamt (R. v. d. Meulen Med. AW Amsterdam NR 3 Nr. 5, 1940). Vroeger werd als grondwoord hong. szablya (van szabni ‘snijden’) aangenomen. — Uit nhd. stammen fra. sabre > ne. sabre.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

sabel I (wapen), nog niet bij Kil. Wsch. uit laat-mhd. ouder-nhd. sabel (nu alleen säbel m.). Internationaal woord: ndd. de. zw. sabel, fr. eng. sabre, it. sciabla, hong. száblya, russ. sábla enz. Men leidt uit de slav. vormen de andere wel af.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

sabel I (wapen). Sedert de 17e eeuw. In Europa schijnt het woord zich van het Hongaars uit te hebben verbreid. M.Cohen BSL. 31, 41 denkt aan uiteindelijke afkomst uit een oosterse taal.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

sabel 1 m. (wapen), gelijk Fr. sabre, uit Mhd. sabel (Nhd. säbel), ontleend aan het Slav. (Ru. sablá, Po. szabla), dat zelf het ontleend heeft aan het Mag. szablya, van szabni = snijden.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

1sabel s.nw.
Geboë swaard met een snykant.
Uit Ndl. sabel (1602).
D. Säbel (15de eeu), Eng. sabre (1680), Fr. sabre.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

sabel ‘wapen’ (verouderd Duits Sabel); ‘zwart bont’ (Russisch sobol’)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

sabel ‘slagwapen’ -> Engels † sable ‘slagwapen’ (uit Nederlands of Duits);? Deens sabel ‘slagwapen’ (uit Nederlands of (Neder- of Hoog-)Duits); Tswana sabolê ‘slagwapen’ ; Zoeloe sabelo ‘slagwapen’ ; Zuid-Sotho sabole ‘slagwapen’ ; Indonesisch sabel ‘slagwapen’; Ambons-Maleis sabel ‘slagwapen’; Kupang-Maleis sabel ‘slagwapen’; Menadonees sabel ‘slagwapen’; Ternataans-Maleis sabel ‘slagwapen’; Japans sāberu ‘slagwapen’; Koreaans sabel, saberŭ ‘slagwapen’ ; Negerhollands sābǝl ‘zwaard’; Papiaments † sabel ‘slagwapen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

sabel slagwapen 1602 [WNT] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut