Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ruimen - (opruimen)

Thematische woordenboeken

S. Theissen (1978), Germanismen in het Nederlands, Hasselt

ruimen

Dit germanisme (D. ‘räumen’) voor ‘opruimen, verkopen’ heeft niet veel succes gehad: het wordt slechts door enkele puristen en één enkel woordenboek, nl. Koenen, gesignaleerd.

Etymologische (standaard)werken

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

ruimen ww. mnl. rûmen, os. rūmian, ohd. rūmen, ofri. rēma, oe. rȳman, on. rȳma is een afl. van ruim.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

ruimen ww., mnl. rûmen met ruime bet.-sfeer. Een al ohd. (rûmen), os. (rûmian), ofri. (rêma), ags. (rŷman), on. (rŷma) denominativum.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

3ruim ww.
1. Verwyder, wegneem. 2. Nie uit vrye wil verlaat. 3. Wyer maak.
Uit Ndl. ruimen (Mnl. rumen, ruymen), 'n afleiding van die b.nw. ruim (sien 1ruim).
D. räumen.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

ruim: s.nw., b.nw., bw. en ww., “firmament/lug; pakplek in skip” (as s.nw.); “groot, oorvloedig, vol, volledig, wyd” (as b.nw. en bw.); “groter maak; leeg maak; wegpak; padgee” (as ww.); Ndl. ruim (Mnl. ruum/rume), Hd. raum, Eng. room (as b.nw. roomy), hierby Ndl. ww. ruimen (Mnl. rumen), Hd. räumen, hou misk. verb. m. Lat. rūs, “land”.

Dateringen of neologismen

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

ruimen, eufemistische benaming voor het afmaken van varkens in een met varkenspest besmet bedrijf. Minder vaak gebezigde synoniemen zijn liquideren en euthaniseren. Het vernietigen van varkens heet dan destructie* of deconstructie*; critici spreken ook van porcocide*. Zoals het Amerikaans leger de bevolking tijdens de Golfoorlog consequent voorhield bezig te zijn met een propere oorlogvoering, zo waakt het ministerie van Landbouw er in Nederland over dat de dingen anders worden genoemd dan ze in werkelijkheid zijn. → verklikkerbig*.

De minister maakte donderdag bekend dat hij sneller preventief bedrijven gaat ruimen als ze in de nabijheid liggen van een met pest besmet bedrijf. (De Volkskrant, 11/04/97)
Het kost namelijk veel tijd en geld voordat een bedrijf waar zeugen en biggen zijn ‘geruimd’ weer op volle sterkte draait. (Elsevier, 10/05/97)
Voor de varkenshouders in Toldijk en directe omgeving is de schuldvraag minder interessant dan het vandaag verwachte besluit van minister Van Aartsen over het preventief ruimen van varkens. (Trouw, 18/07/97)
Je ergeren aan de feiten zelf. Bijvoorbeeld dat er ondanks de honderdduizenden gesubsidieerd ‘geruimde’ varkens 700.000 van die mest-, zuur- en spekfabrikanten meer rondlopen dan een jaar geleden. (Elsevier, 23/08/97)
Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

2347. Het veld ruimen,

d.i. vluchten, heengaan; eig. gezegd van eene legermacht, die het slagveld ontruimt, die wijkt; mnl. dat velt (of die plaetse, dat parc, dat scap) rumen of lochenen (16de eeuw). Voor de 17de eeuw vergelijke men Pers, 748 a (in de eig. bet.) en Vondel, Maeghden, 619; Salmoneus, 292:

 Men ruimt, met eenen voet of twee te rugh te treên,
 Het velt niet, maer verliest wat velts om 't velt te winnen.

Zie verder De Telegraaf, 5 Januari 1915 (avondbl.), p. 5 k. 2: Is het beter dat anderen den bal opgooien - allright. Ik ben direct bereid het veld te ruimen; Harreb. II, 367 b: Iemand het veld ruimen of laten. Iemand het slagveld alleen laten (zie V. Avant. I, 222); Ndl. Wdb. XIII, 1715; hd. das Feld räumen; eng. to give ground; fri. it fjild romje.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut