Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

robertskruid - (Geranium robertianum)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

robertskruid, robbertskruid [plant] {robrechtskruid 1608, robbertskruid 1761-1785} genoemd naar de Franse botanicus Robert de Toulon.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

robbertskruid o., vergel. Fr. geraine robertine, naar den botanist Robert van Toulon.

Thematische woordenboeken

F. Kok (2007), Waarom brandnetel?, Nieuwegein

Robertskruid, Geranium robertianum
Geranium: is afkomstig van het Griekse word geranos = ooievaar, eigenlijk kraanvogel, naar de vorm van de vrucht die veel weg heeft van de snavel van de ooievaar of kraanvogel.
Robertianum: over het algemeen neemt men aan dat de plant genoemd is naar de heilige Robert de Molesme, de stichter van de Cisterciënzerorde in de elfde eeuw, omdat hij op de geneeskundige werking van de plant geattendeerd heeft.
Robertskruid: Nederlandse naam is hetzelfde als de wetenschappelijke soortnaam.

H. Kleijn (1970), Planten en hun naam: Een botanisch lexicon voor de Lage Landen, Amsterdam

Geránium | Geránium robertiánum: Robertskruid
De wetenschappelijke geslachtsnaam is afkomstig van het Griekse woord geranos: ooievaar, eigenlijk kraanvogel, naar de vorm van de vrucht, die veel weg heeft van de snavel van de ooievaar of kraanvogel.
Over de afleiding van de soortnaam Robertskruid (robertianum) zijn de meningen niet eensluidend. Over het algemeen neemt men aan dat de plant genoemd is naar de heilige Robert de Molesme, of Ruprecht, de stichter van de Cisterciënzerorde in de elfde eeuw (1098) en abt van Citeaux (Cistercium), omdat hij op de geneeskrachtige werking van de plant geattendeerd heeft.
Anderen menen dat de naam robertianum is afgeleid van Herba rubea of Herba ruberta, zoals de plant oudtijds heette, hetgeen wil zeggen rood kruid, omdat de stengels en de bloemen een rode kleur hebben. Dit rubea of ruberta zou dan verbasterd zijn tot Robertskruid. Een oude naam die we bij Dalechamp vinden is Herba Roberti. De volksnamen in Frankrijk, Duitsland en Engeland zijn eveneens met Robert, al of niet met heilige, verbonden: Herbe à Robert, Herbe de Saint Robert, Ruprechtskraut, Robertskraut en Herb Robert. Verder vinden we nog de volgende stellingen of meningen. De naam komt van de roodharige boeman Knecht Ruprecht, omdat vooral de stengel rood aangelopen is. Anderzijds meent men dat de naam af te leiden is van het Oudduitse Hruotperaht of Ruodperht (hruod: roem), vanwege de roem die van de plant als geneeskruid uitgegaan is. Hieruit zou dan later ontstaan zijn, Ruprecht de beschermgod van de behuizingen.
De namen Bloedkruid en Bloedwortel kreeg deze soort omdat zij het bloeden bij verwondingen doet stelpen. Men kookte het kruid of de wortel in rode wijn en liet de patiënt dit aftreksel drinken. Ook werd de plant gebruikt bij allerlei bloedvloeiingen, vandaar ook een naam als Rodeloopkruid. Deze laatste naam is blijkbaar niet meer in omloop. Het gebruik, het kruid als bloedstelpend middel aan te wenden, moet wel van zeer oude oorsprong zijn, want bij de Romeinse gladiatoren gold de plant reeds als wondbehandelingsmiddel. De onaangename geur die Robertskruid verspreidt, deed namen ontstaan als Boksdoorn in Zeeuws-Vlaanderen, hier niet alleen naar de geur van een bok, maar ook naar de vorm van de vrucht. Andere namen die in dezelfde richting wijzen zijn: Stinkerds, Stinkende Ooievaarsbek en Stinkende geranium.
In Engeland bestaat een volksnaam die eveneens op de niet aangename geur duidt, en wel Stinking Bob, Stinking Robert en Stinking flowers. Vanwege deze geur, dacht men, zouden motten op de vlucht gaan, wanneer men het kruid tussen het linnengoed legde. Legde men de plant tussen het beddegoed, dan kon men er bedwantsen mee verdrijven. Men kon het kruid ook fijngewreven gebruiken. Het volksgeloof wilde dat het dan opmonterend werkte. Daarom raadde men vroeger iemand die neerslachtig was aan, het poeder op zijn boterham te strooien en... zijn zwaarmoedige gedachten zouden verdwijnen.
Eertijds bestond in Rome het volgende spelletje: twee personen maakten de afspraak steeds een geraniumblad bij zich te dragen. Ieder had dan het recht, op welk tijdstip dan ook, hem te vragen het blad te tonen. Wie hieraan niet kon voldoen moest de afgesproken inleg betalen of een geschenk geven. Dit spelletje schijnt later ook in West-Europa ingang gevonden te hebben, en wel onder de naam filippine: Bij het treffen van een amandel met een dubbele ‘pit’ maakt men met een partner een afspraak. Wanneer men elkaar later ontmoet is diegene de winnaar, die het eerst filippine zegt en hij ontvangt een eerder overeengekomen cadeau of geldsom.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut