Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

rins - (zuurachtig)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

rins bn. ‘zuurachtig’
Mnl. rinsc ‘van de Rijn, Rijn-’ in En scip rinsch wins ‘een schip met wijn uit het Rijngebied’ [1299; VMNW]; vnnl. Rins cleren wijn ‘heldere Rijnlandse wijn’ [1504; iWNT wijn], rinsch ‘zurig’ [1573; Thes.], rinsch, rensch, rijnsch ‘id.’ [1588; Kil.], tot dat het rinsch ghenoeg is ‘totdat het zuur genoeg is’ [1642; iWNT], rinse Fruyten ‘zurige vruchtensoorten’ [1676; iWNT].
Wrsch. is rins ‘zurig, zuurachtig’, oudere spelling rinsch, hetzelfde woord als dat in mnl./vnnl. rinsche wijn ‘Rijnlandse wijn, wijn uit het Rijngebied’. Wijnen uit dit gebied hadden een licht zure smaak. Dit werd vervolgens ook van andere zure, maar positief gewaardeerde zaken gezegd, met name van fruit of fruitproducten, zoals appelstroop. Het bn. is afgeleid met bijvoeglijke → -s (< pgm. *-isk-) van de riviernaam Rijn.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

rins [zuurachtig] {rijnsch, rinsch [van de Rijn], in rinsch win [rijnwijn] 1299} de betekenis is dus ‘smakend als rijnwijn’.

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

rins

Het woord rins gebruiken wij in de betekenis: aangenaam zuur, lichtelijk zuur. Het is hetzelfde woord als Rijns in de zin van: wat aan de rivier de Rijn toebehoort of daarvan afkomstig is. Natuurlijk wordt het meestal gebruikt in samenhang met het woord wijn. Vroeger sprak men van Rijnsche wijn of Rijnswijn, geschreven Rijnschwijn. In de 19e eeuw evenwel begon men in Nederland in navolging van het Duitse Rheinwein ook van Rijnwijn te spreken. Nog in 1835 was Rijnsche wijn de algemene benaming, maar 30 jaar later schrijft Van Lennep: ‘Rinsche wijn, zoo schrijf ik en geen Rijnwijn, als sedert eenige jaren in de mode gekomen is.’ Thans brengt men rins en Rijns helemaal niet meer met elkaar in verband, al is Rijnse wijn rins.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

rins bnw. eerst Kiliaen rinsch, rensch, rijnsch ‘zuurachtig als Rijnwijn’; er is weinig aanleiding aan de juistheid van deze verklaring te twijfelen.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

rinsch bnw., nog niet mnl., vla. runsch, Kil. rinsch, rensch, rijnsch. De verklaring van Kil. “zuurachtig zooals de Rijnwijn” is mogelijk, maar niet meer dan dat. Minder wsch. is de afl. van mnl. rînen, ohd. (h)rînan, ags. hrînan, on. hrîna “aanraken” (wel met rijm I gecombineerd: hoogst onzeker). Eer bij ofri. hrene m. “reuk”, hrena “olfacere”, ags. hrenian “redolere”, die wsch. ten onrechte bij ags. hrînan enz. gebracht worden: ze hebben geen ospr. i-vocalisme.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

rinsch, runsch, rijnsch bijv., zijn waarschijnlijk het adj. Rijnsch met de bet. zuurachtig als Rijnsche wijn.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

rens b.nw.
Effens suur.
Uit gewestelike Ndl. rensch (1588). Ndl. rensch is 'n wisselvorm van rinsch (al Mnl.), en hou verband met rijnsch 'Ryns', n.a.v. die naam van die bekende rivier, lett. 'effens suur soos Rynse wyn'.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetensckap en Kuns

rens: suurderig (gew. v. melk gesê); Ndl. rins(ch), by Kil rinsch/ rensch/rijnsch, 17e-eeuse Ndl. rins(ch), “suuragtig soos Rynwyn”, hou dus verb. m. Ndl. rijns(ch), b.nw. by riviernaam (nou deur dVri J NEW as juis aanvaar teenoor ander mntl. afl. in Aula- reeks).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

rins ‘zuurachtig’ -> Papiaments † rens ‘zuurachtig’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

rins zuurachtig 1514 [Toll.]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut