Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

resolutie - (besluit; aantal pixels op een beeldscherm)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

resolutie zn. ‘besluit; aantal pixels op een beeldscherm’
Mnl. resolucie ‘ontbinding, ontleding’, in de eerste attestatie mogelijk ‘vernietiging’ in de destructie ende resolucie van antropos ‘de ondergang en vernietiging van de mens’ [1482; Mak 1959]; vnnl. resolutie ‘ontbinding, ontleding’ in Men crijght by vijf manyeren olye. De somighe perstmen, ... De somighe bi resolutien, als olye van eyeren ende van terwen ‘men kan op vijf manieren olie verkrijgen. Sommige perst men ... Sommige door ontbinding (verdunning) zoals eierolie en tarweolie’ [1515; iWNT], ‘ambtelijk besluit, overheidsbesluit’ in Die resolutie ... van de wynen uuyt Vranckerijck ‘het overheidsbesluit over wijnen uit Frankrijk’ [1549; iWNT], ‘beeldscherpte’ [1992; Koenen].
Ontleend in diverse betekenissen aan Frans résolution ‘officieel besluit’ [1534; TLF], eerder al algemener ‘besluit’ [ca. 1480; TLF], nog eerder ‘ontbinding van een organisme’ [1275-80; TLF], dat ontleend is aan Latijn resolutiō (genitief -iōnis) ‘annulering, ontbinding; oplossing’, letterlijk ‘het losmaken’, een afleiding van resolvere ‘losmaken’, gevormd met → re- ‘terug-’ bij solvere ‘lossen, oplossen’, zie → solutie.
De klassieke betekenissen van het woord zijn in het Nederlands verouderd. De betekenis ‘besluit’, i.h.b. ‘besluit dat na onderling overleg tot stand is gekomen’, was al ontstaan reeds bij middeleeuws Latijn resolutio als ‘oplossing van een complexe zaak in de vorm van een simpel besluit’. Als juridisch en politiek begrip is dit in de moderne talen een van de hoofdbetekenissen van het woord geworden.
De jongste betekenis ‘aantal pixels op een beeldscherm’ is ontleend aan Engels resolution ‘id.’ [1962; OED], eerder al ‘aantal lijnen in een spectrum’ [1902; OED], letterlijk het ‘oplossend vermogen’ van een afbeelding.
Lit.: A. Abeling (1992), Woordenboek Nederlands, Utrecht, 4e druk

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

resolutie [besluit] {1549 in de betekenis ‘overheidsbesluit’} < frans résolution [idem] < latijn resolutionem, 4e nv. van resolutio [losmaking], van resolvere (verl. deelw. resolutum) [losmaken], van re- [terug] + solvere [losmaken], van se(d)- [apart] + luere [losmaken, inlossen], grieks luein [idem].

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

resolutie ‘besluit’ -> Indonesisch résolusi ‘besluit’; Surinaams-Javaans Luslusi ‘plaatsnaam’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

resolutie besluit 1549 [HWS] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut