Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

relatie - (betrekking tot iets of iemand; persoon die in betrekking staat)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

relatie zn. ‘betrekking tot iets of iemand; persoon die in betrekking staat’
Vnnl. relatie ‘verband, samenhang, betrekking’ in voor zoe verde het ruert die relatie van 't VIIe articule ‘voor zover het de verwante feiten in het 7e artikel betreft’ [1568; WNT], ‘band, betrekking’ in Schippers, ... Collecteurs aan de Tolhekken, en alle die eenige diergelyke relatie ... tot de ... Trekvaart en Trekweg hebben [1683; WNT]; nnl. relatie ook ‘persoon waarmee men in betrekking staat’ in hij liet relaties in den steek [1851; WNT], ‘band, betrekking’ in goede relatieën hebben [1864; Calisch], relatiën: handelsbetrekkingen [1888; WNT], ‘liefdesbetrekking’ in een relatie buiten het huwelijk [1956; WNT].
Ontleend, al dan niet via Frans relation ‘betrekking tussen personen’ [1657; TLF], eerder al ‘band, betrekking, overeenkomst’ [ca. 1265; TLF], eerder ook al ‘relaas, verslag, rapport’ [1220; TLF], aan Latijn relātiō (genitief -iōnis) ‘voorstel, verhouding, bericht, het terugbrengen’, nomen actionis bij referre (verl.deelw. relātus) ‘terugbrengen, berichten, voorstellen’, zie → referendum.
Latijn lātus, het verl.deelw. van ferre ‘dragen, brengen’, heeft etymologisch niets met ferre te maken, maar is ontwikkeld uit *tlā-tus, waarin de wortel *tlā- verwant is met → dulden. Zie ook → tolereren.
In het Middelnederlands en Vroegnieuwnederlands bestond relatie, relacie al in de eveneens uit het Frans afkomstige betekenis ‘verslag’ [ca. 1460; MNW], ‘officieel rapport’ [1510; WNT]. Een nevenvorm met diezelfde betekenis was relaes [voor 1500; WNT relaas], ontstaan uit relacie met afval van -ie. De vorm relaes, relaas is blijven bestaan en betekent thans nog steeds ‘ambtelijke verklaring’ en ook ‘mondeling of schriftelijke betoog’ [1553; WNT relaas], ‘verslag van gebeurtenissen’ [1579; WNT relaas].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

relatie [betrekking] {1370-1378 in de betekenis ‘rapport, inlichting, informatie’} < frans relation [idem] < latijn relationem, 4e nv. van relatio [het terugbrengen, verhouding tot iem. of iets, verslag, verhaal], van relatum, verl. deelw. bij referre [terugvoeren, verhalen] (vgl. relateren).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

relasie s.nw. (ongewoon)
Verhouding waarin persone of sake tot mekaar staan.
Uit Ndl. relatie (1568). Die oudste bet. van Ndl. relatie (Mnl. relacie) was 'rapport, inligting', soos nog blyk uit die verkorte vorm relaas (sien relaas).
Ndl. relatie uit Fr. relatio 'voorstel, verslag'.
Eng. relation.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

relatie (Frans relation)

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Relatie (< Fr. relation; < Lat. relatio; < relatus, part. perf. van referre = terugbrengen). Betrekking.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

relatie ‘betrekking’ -> Fries relaasje ‘betrekking’; Indonesisch rélasi ‘betrekking, verbinding; kennis; abonnee; cliënt van een bank’; Menadonees relasi ‘betrekking, verbinding’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

relatie betrekking 1568 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut