Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

relaas - (betrekking tot iets of iemand; persoon die in betrekking staat)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

relatie zn. ‘betrekking tot iets of iemand; persoon die in betrekking staat’
Vnnl. relatie ‘verband, samenhang, betrekking’ in voor zoe verde het ruert die relatie van 't VIIe articule ‘voor zover het de verwante feiten in het 7e artikel betreft’ [1568; WNT], ‘band, betrekking’ in Schippers, ... Collecteurs aan de Tolhekken, en alle die eenige diergelyke relatie ... tot de ... Trekvaart en Trekweg hebben [1683; WNT]; nnl. relatie ook ‘persoon waarmee men in betrekking staat’ in hij liet relaties in den steek [1851; WNT], ‘band, betrekking’ in goede relatieën hebben [1864; Calisch], relatiën: handelsbetrekkingen [1888; WNT], ‘liefdesbetrekking’ in een relatie buiten het huwelijk [1956; WNT].
Ontleend, al dan niet via Frans relation ‘betrekking tussen personen’ [1657; TLF], eerder al ‘band, betrekking, overeenkomst’ [ca. 1265; TLF], eerder ook al ‘relaas, verslag, rapport’ [1220; TLF], aan Latijn relātiō (genitief -iōnis) ‘voorstel, verhouding, bericht, het terugbrengen’, nomen actionis bij referre (verl.deelw. relātus) ‘terugbrengen, berichten, voorstellen’, zie → referendum.
Latijn lātus, het verl.deelw. van ferre ‘dragen, brengen’, heeft etymologisch niets met ferre te maken, maar is ontwikkeld uit *tlā-tus, waarin de wortel *tlā- verwant is met → dulden. Zie ook → tolereren.
In het Middelnederlands en Vroegnieuwnederlands bestond relatie, relacie al in de eveneens uit het Frans afkomstige betekenis ‘verslag’ [ca. 1460; MNW], ‘officieel rapport’ [1510; WNT]. Een nevenvorm met diezelfde betekenis was relaes [voor 1500; WNT relaas], ontstaan uit relacie met afval van -ie. De vorm relaes, relaas is blijven bestaan en betekent thans nog steeds ‘ambtelijke verklaring’ en ook ‘mondeling of schriftelijke betoog’ [1553; WNT relaas], ‘verslag van gebeurtenissen’ [1579; WNT relaas].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

relaas [verslag] {relaes [rapport, verslag] 1444} verkorting van relatie.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

relaas znw. o. sedert Kiliaen, een waarsch. brabantse vervorming (Vercoullie Vla. Akad. 1920, 794) van lat. relatio of fra. relation, vgl. later-mnl. de relaciën doen ‘aan het woord zijn’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

relaas znw.o., sedert Kil. Vervorming van lat. relâtio of fr. relation, dat later-mnl. al voorkomt in de relaciën doen “aan het woord zijn”.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

relaas. De eigenaardige vervorming, naast relatie, is volgens Vercoullie Vla. Acad. 1920, 794 brabants. Zie nog speculaas Suppl.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

relaas o., Brab. dialectvorm voor relatie, uit Lat. relatio, afgel. van relatus, het v.d. van referre = overdragen, in betrekking stellen, enz: z. raduis en dulden.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

relaas s.nw.
Verhaal, uitgerekte vertelling.
Uit Ndl. relaas (al Mnl.), 'n verkorting van relatie (sien relasie).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetensckap en Kuns

relaas: verhaal; Ndl. (blb. al l6e eeu) relaas, (sedert 16e eeu) relatie/relacie, soos Eng. relation (uit dies. tyd as Ndl.), òf uit Fr. relation òf uit Lat. relatio, “voorstel; verslag”; vgl. t.o.v. vorm Ndl. speculaas/spekulaas en Afr. spesmaas.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

relaas (van Frans relation)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

relaas ‘verslag’ -> Fries relaas ‘verslag’; Indonesisch rela(a)s ‘officieel verslag’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

relaas verslag 1444 [MNW]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut