Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

rekening - (briefje waarop staat hoeveel men moet betalen)

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

rekening ‘briefje waarop staat hoeveel men moet betalen’ -> Indonesisch rékening ‘nota van gekochte goederen; bankrekening’; Boeginees rêkeng ‘briefje waarop staat hoeveel men moet betalen’; Jakartaans-Maleis rèkening ‘briefje waarop staat hoeveel men moet betalen’; Javaans rèken, rèkening, rèkning ‘(af)rekening’; Madoerees rekēnneng ‘nota van gekochte goederen’; Makassaars rêkeng ‘rekensom’; Negerhollands reekning ‘briefje waarop staat hoeveel men moet betalen’; Sranantongo reikenen ‘briefje waarop staat hoeveel men moet betalen’.

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

56. Korte (af)rekening maakt lange vriendschap,

d.w.z. om goede vrienden te blijven, moet men elkander op het verschuldigde geld niet te lang laten wachten; Ndl. Wdb. I. 1275. Vgl. Goedthals, 70: Hoe effender gherekent, so betere vrienden; Prov. Comm. 232; Spieghel, 283; Smetius, 153; Cats I, 504: Korte rekeninge, lange vriendschap; V.d. Venne, 195: Goede rekeninge houdt geen quade vrientschap. Tuinman I, 78; Waasch Idiot. 203: Effene rekeningen maken goede vrienden of effene rekening is de beste vriendschap; fr. les bons comptes font les bons amis; hd. glatte Rechnung erhält die Freundschaft; eng. short reckonings make long friends; fri. effene rekkens en dy hwet faek, dat is in beste saek; koarte rekkens jouwe lange frjeonen.

2080. Bij slot van rekening,

ten slotte, per slot (van rekening), eindelijk; alles wel beschouwd; oorspr. bij 't sluiten van de rekening, nadat de rekening is opgemaakt; 16de eeuw: bi slote van rekeninge; vgl. voor later tijd Halma, 587: Slot van rekening, solde de compte, liquidation; Sewel, 725: Slot van rekening, a clearing of accounts or a ballancing of accounts. In den tegenw. zin komt de uitdr. voor in C. Wildsch. I, 63: Gij komt tog altoos bij slot van rekening nog al in mijn schuitje. Hiernaast op 't laatst van de rekening (Esopet, Toverlantaaren, 7) en bij 't sluiten van de rekening (Br. v. Abr. Bl. I, 1). Zie Harreb. II, 216; Afrik. per slot van rekening.

2195. Een streep door de rekening.

De koopman, die een post in zijn boek niet betaald krijgt, haalt er een streep door; vandaar dat deze uitdr. de bet. heeft aangenomen van eene onverwachte teleurstelling. Vgl. Halma, 620: Haal daar vrij eene streep door, rayez cela de vos papiers, ne comptez plus làdessus; Harrebomée II, 217 a; Uit één pen, 153; Prikk. III, 15; De Telegraaf, 27 Maart 1915 (avondbl.) p. 1 k. 6: De afloop van dit proces is een streep door de rekening der Duitschers; Nkr. IX, 13 Maart p. 7: Ik heb een dikke, nijdige streep getrokken door heel de berekening van het lot; Antw. Idiot. 1202; het hd. jem. einen Strich durch die Rechnung machen; oostfri. 'n streke dor (of ût) de reken; Reuter, 108: en dicken strich (woräwer) maken, etwas nicht weiter anrechnen; fri. in streek troch 'e rekkening helje. Vgl. krats, streep door de rekening, teleurstelling, een snee door den neus, o.a. Vrije Socialist, 4 Aug. 1917, p. 1 k. 3); zie no. 1274 en vgl. de pen halen door iets, iets doorschrappen, het ongedaan maken.

2619. Onder in den zak vindt men de rekening,

d.w.z. de onaangename gevolgen komen achteraan; het einde draagt den last; vgl. Tuinman I, 136: 't Gaat met vriendschap en genoegen toe zo lang die (koopers) op de merkt koopen, en de verkoopers leveren. Maar onder in den zak vind men de rekening; bl. 240: Het einde kroont het werk, maar 't gebeurt ook wel, dat het einde den last draagt en onder in den zak vind men de rekening; Harreb. II, 217; De Telegraaf, 28 Nov. (avondbl.) 1914 p. 1 k. 4: Sinte Anna gaat nu deure, mijn geld en goed is op, ik zitte hier en treure en scharte in mijnen kop. Dat is 't spreekwoord ‘onder in den zak vindt men de rekening’ heel eigenaardig uitgedrukt; fri. hy fynt de rekken onder yn 'e pong.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal