Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

rehabiliteren - (in eer en goede naam herstellen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

rehabiliteren ww. ‘in eer en goede naam herstellen’
Vnnl. rehabiliteren ‘in rechten herstellen’ in zo dat hij nemmermeer getugenisse dragen ... en mach, hij en zij gerehabiliteert bijden prince ‘zodat hij nooit meer kan getuigen tenzij hij door de prins in zijn rechten is hersteld’ [1503; WNT], gelegitimeert ende gerehabiliteert [1649; WNT]; nnl. rehabiliteren ‘door de rechter in rechten herstellen’ in ter goeder trouw gehandeld hebbenden gefailleerden ... rehabiliteren [1838; WNT], algemener ‘in eer en goede naam herstellen’ in de deugd gerehabiliteerd [1886; Groene Amsterdammer], dan zullen ze niet meer lasteren ... dan word ... ik gerehabiliteerd [1901; WNT].
Ontleend aan Frans réhabiliter ‘(zich) in eer en goede naam herstellen’ [1751; TLF], ‘in vroegere rechten herstellen’ [1465; TLF], eerder al reabiliter ‘een recht opnieuw instellen’ [1234; TLF], dat zelf ontleend is aan middeleeuws Latijn rehabilitare ‘weer geschikt maken’. Dat woord is gevormd met het voorvoegsel → re- ‘terug-’ bij habilitare ‘geschikt maken’, een afleiding van klassiek Latijn habilis ‘gemakkelijk te hanteren, geschikt, passend’, zelf weer een afleiding van habēre ‘houden, hebben’, zie → hebben.
habiliteren ww. ‘bevoegdheid, handelingsbevoegdheid verlenen’. Vnnl. gehabiliteert om van zijn Leen goederen ... te konnen disponeren ‘de bevoegdheid verleend om over zijn leengoederen te beschikken’ [1649; WNT Aanv.]; nnl. zich habiliteren ‘bevoegdheid als docent verkrijgen’ [1847; Kramers]. Ontleend aan Frans habiliter ‘wettelijke bevoegdheid verlenen’ [1379; TLF], eerder al ‘in staat verklaren, geschikt verklaren’ [ca. 1300; TLF], dat zelf ontleend is aan middeleeuws Latijn habilitare ‘geschikt maken’, zie hierboven. In de betekenis ‘een bevoegheid als docent verkrijgen’ ontleend aan Duits habilitieren ‘lesbevoegdheid verlenen of verkrijgen’ [17e eeuw; Kluge], dat ook ontleend is aan middeleeuws Latijn habilitare.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

rehabiliteren [zuiveren] {1503} < frans réhabiliter < middeleeuws latijn rehabilitare [herstellen], van re- [wederom, terug] + habilitare [in orde brengen], van habilitas [geschiktheid], van habilis [gemakkelijk te hanteren], van habēre [houden, hanteren, hebben] + -(b)ilis [-baar].

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

rehabiliteren ‘herstellen, zuiveren’ -> Indonesisch (me)réhabilitir ‘herstellen, zuiveren; heropvoeden’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

rehabiliteren herstellen, zuiveren 1503 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut