Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

reclame - (terugvordering; openbare aanprijzing)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

reclame zn. ‘openbare aanprijzing’
Nnl. reclame ‘terugvordering’ [1701; WNT], ‘klacht, bezwaar’ [1807; WNT], ‘aanbevelende vermelding van een boekwerk’ [1855; Kramers], “aanbevelende (doorgaans betaalde of gebedelde) vermelding in een dagblad, van een boek, een kunstvoortbrengsel, enz.” [1863; Kramers], ‘openbare aanprijzing’ [1864; Calisch], ‘activiteit om de kooplust te beïnvloeden’ [1885; WNT].
In de betekenis ‘terugvordering’ een afleiding van reclameren ‘terugvorderen’ [1553; Van den Werve], dat is ontleend aan Latijn reclāmāre ‘terugroepen’, gevormd met → re- ‘terug-’ bij clāmāre ‘roepen’, zie → claim. In het Nederlands ontwikkelde zich hieruit de betekenis ‘klacht, bezwaar’.
Reclame ‘openbare aanprijzing’ is ontleend aan Frans réclame ‘id.’ [1839; TLF], eerder al ‘publieke aankondiging’ [1837; TLF] en ‘boekbespreking in een krant’ [1834; TLF]; deze betekenissen ontstonden overdrachtelijk uit ‘bladwachter, custode (teken op een pagina, voor de boekbinder)’ [1625; TLF]. Frans réclame is afgeleid van réclamer ‘(o.a.) verlangen, oproepen’, dat eveneens is ontleend aan Latijn reclāmāre.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

reclame1 [terugvordering, recht van reclame] {1701} < frans réclame (vgl. reclame2).

reclame2 [openbare aanprijzing] {1885} < frans réclame; de huidige betekenis heeft zich ontwikkeld uit die van ‘bladwachter, een aankondiging onder aan de bladzijde van het eerste woord op de volgende’, daarna ‘publicitaire verhandeling’, van réclamer (eerste betekenis ‘aanroepen’) < latijn reclamare [luid protesteren, weerklinken, telkens roepen], van re- [wederom, terug] + clamare [schreeuwen].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

reclame 1 znw. v. ‘terugvordering’ < spa. reclamo of fra. réclame, oudste bet. is. ‘het terugroepen van de lokvogel’, afl. van lat. reclamāre ‘terugroepen’.

reclame 2 znw. v. < fra. réclame, was oorspr. de naam voor een verwijzing (later in een gedrukt boek) van een bladz. naar de volgende. Sedert ± 1821 gaat het betekenen een betaalde boekbespreking onmiddellijk na het redactionele gedeelte van de krant, gewoonlijk beginnend aan het eind van een kolom en voortgezet op de volgende. Dan komt onder invloed van amerik. eng. reclaim ‘de aandacht op zich vestigen’ de bet. ‘aanprijzende aankondiging’.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† reclame znw., sedert de 19e eeuw. Uit fr. réclame. De bet. ‘bezwaar (-schrift), beklag’ onder invloed van het ww. † reclame[e]ren < fr. réclamer.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

reklame s.nw.
Bekendstelling of aanprysing, veral op handelsgebied, advertensie.
Uit Ndl. reclame (1885).
Ndl. reclame uit Fr. réclame uit Latyn reclamare 'luid protesteer, telkens roep', met lg. van re- 'weer' en clamare 'skreeu'.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

reklame: advertensie; Ndl. reclame/reklame, in bet. “advertensie” eers 2e helfte 19e eeu, uit Fr. réclame (WNT XII s.v. reclame II 2) en verder).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

reclame (Frans réclame)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

reclame ‘bezwaar, beklag’ -> Indonesisch réklame ‘bezwaar, beklag’.

reclame ‘openbare aanprijzing’ -> Indonesisch réklame ‘openbare aanprijzing’; Menadonees reklame ‘openbare aanprijzing’; Sranantongo reklâme ‘openbare aanprijzing’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

reclame bezwaar, beklag 1701 [WNT] <Frans

reclame openbare aanprijzing 1872 [GVD] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut