Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

reactie - (terugwerking, tegenbeweging; chemische verandering; weerwoord)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

reactie zn. ‘terugwerking, tegenbeweging; chemische verandering; weerwoord’
Nnl. eerst in de Latijnse vorm reactio ‘tegenbeweging van een lichaam dat een kracht ondervindt’ [1658; Meijer], dan reactie ‘actie als consequentie’ in actie en reactie [1846; WNT], ‘politieke conservatieve tegenbeweging, behoudende partijen’ [1847; Kramers], ‘weerwoord, actie in tegengestelde richting’ in een krachtvolle reactie tegen de minachting [1855; Vad.lett., 803], ‘inwerking van een stof op een andere’ in reactie: in de scheikunde ... werking [1862; WNT], ‘weerwoord, antwoord’ in reactie op een mededeeling van den vorigen spreker [1926; WNT], ‘handeling als consequentie’ in de reacties van den bestuurder op bepaalde gebeurtenissen [1939; WNT].
Geleerde ontlening, zowel via het Frans als rechtstreeks aan het Neolatijn. Het Frans heeft réaction ‘chemische verandering’ [1801; TLF], eerder al ‘tegenactie, tegenwerking’ [1734; TLF], en in de natuurkunde, ‘tegenbeweging, terugwerking’ [1616; TLF]; dat woord is zelf een geleerde ontlening aan Neolatijn en middeleeuws Latijn reactio (genitief -ionis), afgeleid van Laatlatijn reagere (verl.deelw. reactum), zie → reageren.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

reactie [tegenbeweging] {reactio 1734, reactie 1846} < frans réaction [idem] of direct < middeleeuws latijn reactio (2e nv. reactionis), van latijn re- [terug] + actio [handeling] (vgl. actie).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

reactie (Frans réaction)

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Reactie (= M.E. Lat. reáctio; reágere = terugwerken; → reageren). Tegenkracht, terugwerking. In scheikunde: (wederkerige) inwerking.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

reactie ‘tegenbeweging’ -> Indonesisch réaksi ‘tegenbeweging’; Jakartaans-Maleis rèaksi ‘tegenbeweging’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

reactie tegenbeweging 1734 [WNT] <Frans of Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut