Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

rangeren - (treinen of spoorwagons in volgorde plaatsen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

rangeren ww. ‘treinen of spoorwagons in volgorde plaatsen’
Vnnl. waer onder de selve ... gherengeert zijn ‘waarbij deze ingedeeld zijn’ [1665; WNT marinier], rangeren ‘rangschikken’ [1689; WNT]; nnl. Het rangeeren met locomotieven [1876; WNT].
Eerst ontleend aan Frans ranger ‘zij aan zij opstellen’ [13e eeuw; Rey] ouder rangier [ca. 1175; Rey] en rengier [ca. 1160; Rey], een afleiding van rang ‘rangorde’, zie → rang. Dit Franse woord ging later ook ‘op zijn plaats zetten’ [1551; TLF] en nog later (minder concreet) ‘rangschikken volgens plan’ [1636; Rey] betekenen. In de betekenis ‘wagons ordenen’ is het Nederlandse werkwoord mogelijk ontleend aan Duits rangieren ‘id.’ [1850-1900; Pfeifer], eerder al ‘een bepaalde plaats in een rangorde innemen’ [midden 19e eeuw; Pfeifer], ‘rangschikken’ [1750-1800; Pfeifer] en ‘troepen of schepen opstellen’ [1616; Paul], dat ook ontleend is aan Frans ranger.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

rangeren [ordenen] {1672} < frans ranger, van rang (vgl. rang).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

rangere (ww.) ordenen, regelen; Nuinederlands rengeren <1665> < Frans ranger.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

rangeren (Frans ranger)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

rangeren ‘treinen of spoorwagons in volgorde plaatsen’ -> Javaans (ng)langsir, rangsir ‘treinen of spoorwagons in volgorde plaatsen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

rangeren treinen of spoorwagons in volgorde plaatsen 1876 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut