Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

rag - (spinnenweb)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

rag zn. ‘spinnenweb’
Vnnl. rach ‘spinrag’ [1561; iWNT], ook Hollands en Zeeuws raghe in zijn kameren vol van raghen ende spinnekoppen ‘zijn kamers vol met spinrag en spinnen’ [1583; iWNT raag], ragh, rach, raghe [1599; Kil.].
Herkomst onbekend. Zie ook → ragebol.
Verder alleen nfri. reach ‘rag’. Wrsch. horen hierbij ook: os. raginna ‘ruig haar’ en oe. ragu ‘mos’.
De gedeeltelijke vormovereenkomst met Latijn arāneus ‘spin’, arānea ‘spin, spinnenweb’ en Grieks arákhnē ‘spin’, zelf van onbekende niet-Indo-Europese herkomst, berust wrsch. op toeval.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

rag* [spinnenweb] {ragh(e) 1599} fries re(a)ch, re(a)ge, oudsaksisch raginna [ruig haar], oudengels ragu [mos]; etymologie onzeker.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

rag znw. o., eerst sedert Kiliaen raghe, ragh (Holl.) ‘aranea’, waarmee toch wel ‘spinnerag’ zal bedoeld zijn. Verder raag in noordholl. en fri. reach, rech o., reage, rege. Men kan verder vergelijken os. raginna ‘ruig haar’, oe. ragu v. ‘mos’. — Verband met gr. aráchne, lat. aranea ( < *arə-k-snā) ‘spin’, die zelf verre van verklaard zijn (IEW 61), is weinig waarschijnlijk.

De verbinding met on. rǫgg v., rǫggr m. ‘ingeweven wolvlok’ naast nzw. rugg ‘ruig haar’ is verleidelijk (FW 531 ), maar strandt op het feit, dat de skand. woorden teruggaan resp. op *rawwa en *ruwwa, die tot de idg. wt. *reu ‘uitrukken’ behoren. Ne. rag ‘vod’, oe. raggig ‘setosus’ kunnen daarvoor niet pleiten, daar zij zelf uit het on. ontleend zijn (AEW 458). — Het beperkte gebied, waarop het woord bekend is, kan doen vermoeden dat het uit een substraattaal stamt.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

rag znw. o., sedert Kil.: “raghe, ragh. Hol. Aranea” (dus “spin”). Raag “rag” nog noordholl. en stadfri.; fri. reach, rêch, rììch o., reage, rêge “id.”. De samenst. raechquast “ragebol” komt al in 1568 voor, ragebol, raagbol nog niet bij Kil.; ’t is niet noodig in ’t 1. lid hiervan den stam van ’t nog niet uit Kil. bekende denominativum ragen “van spinrag ontdoen” te zien. In ’t Germ. zijn os. raginna “setas”, ags. ragu v. “mos” verwant en buiten ’t Germ. lat. arânea, gr. arákhnē (*araqsnâ, misschien ook árkus “net”, arkánē· tò rámma, hōi tòn stḗmona enkataplékousin hai diazómenai (Hes.), lett. e’rkuls “spil”. De bett. “rag, haar” gaan op “’t gevlochtene, gewevene, gewondene” terug, “spin” op “spinster, weefster”. Ook hierbij russ. rakíta (alg.-slav. woord) “wilg”, gr. árkeuthos “juniperus” (NB. van beide worden de twijgen om te vlechten gebruikt)? On. rǫgg v., rǫggr m. “lang haar, lange wol” worden gew. uit *rawwô-, -a- verklaard; ’t is echter verleidelijk om ze met rag te combineeren; mocht ags. raggig “setosus” (vgl. eng. rag “lap, lomp”) geen ontl. uit ’t Ngerm. zijn, dan is dit noodzakelijk, hoewel de gg moeilijk te verklaren is.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

rag. Kiliaens vertaling ‘aranea’ zal wel als ‘rag’, niet ‘spin’ zijn op te vatten: spinne-webbe vertaalt hij ook met ‘aranea’. Vgl. Blancquaert e.a. Nederl. Dialectnamen van de Spin 31. Of dial. (o.a. holl.) raggen ‘onrustig bewegen, schuiven, wild heen en weer lopen, stoeien’ hiermee iets te maken heeft (ospr. bet. ‘de beweging maken om spinrag weg te doen’?), is twijfelachtig.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

rag o., bij Kil. ragh, raghe; verder Os. raginna = haar, Ags. ragu = mos + Gr. arákhnē, Lat. aranea = spin, Lett. eʼrkuls = spil, Ru. rakita = wilg: Idg. wrt. rag = weven. Hierbij raagbol met ā gelijk dāgen - dăg.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

rag* spinnenweb 1599 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut