Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

pygmee - (dwerg)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

pygmee [dwerg] {1862, vgl. pigmene (mv.) 1287} < latijn Pygmaeus [fabelvolk in Ethiopië] < grieks Pugmaios [pygmee], volgens de uitleg van de Grieken zelf van pugmè [zo groot als een vuist]; waarschijnlijker is verwijzing naar het verwante woord pugōn [elleboog, el].

Thematische woordenboeken

M. De Coster (2007), Groot scheldwoordenboek: van apenkont tot zweefteef, Antwerpen

pygmee: klein of onbeduidend persoon. De Franse president, Jacques Chirac, kreeg deze bijnaam in de Amerikaanse pers tijdens de Irakcrisis in 2003. Veel vroeger noemde de Franse communist André Marty de Joodse socialistische leider van Het Volksfront, Léon Blum, al een pygmee.

Vergeef mij, o demiurg, bouwheer, usurpator, of god weet God zelf, dat ik deze pygmee geantwoord heb. (Simon Vestdijk, Bericht uit het hiernamaals, 1964)
Wij weten heus wel dat Evelien Gans een dom gansje is, dat Marcel van Dam zijn slappe linkse praatjes verkoopt vanuit een kapitale villa op de Veluwe en dat RTL-directeur Dick van der Graaf niets anders is dan ‘een pygmee op plateauzolen’ – sorry, ik moet alweer lachen als ik dit opschrijf. (HP/De Tijd, 12/11/2004)

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Pygmééën (Gr. pugmaios; letterlijk: vuistelingen, zooals wij van duimelingen, klein Duimpje spreken). Dit was een dwergvolk, dat in Ethiopië, Indië of Thracië moest wonen (de meeningen der Ouden verschillen ten opzichte van ’t dwergenland). Zij moesten zich steeds verdedigen tegen de kraanvogels en genoten daarbij de bescherming van den reus Antaeus, die onverwinbaar scheen; immers hij behoefde, als zijn krachten door inspanning uitgeput raakten, slechts de aarde aan te raken, om opnieuw gesterkt te worden. Hercules (z. d. w.), die dezen reus wilde dooden, kon hem dan ook aanvankelijk niet overwinnen, doch toen de beroemde held achter het geheim kwam, hief hij Antaeus hoog op en doodde hem. Nu besloten de Pygmeeën Hercules in den slaap om ’t leven te brengen; tot tweemalen toe beproefden zij dit, hoewel te vergeefs. Toen sloot Hercules, die den moed van dit volkje bewonderde, vriendschap met hen en werd hun beschermer.
De naam wordt thans gebruikt om iets nietigs aan te duiden; bijv. Pygmeeën in de letteren = dichters van zeer weinig beteekenis.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

pygmee dwerg 1862 [WNT winstgevend] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut