Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

psychologie - (wetenschap der bewustzijnsverschijnselen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

psychologie zn. ‘wetenschap der bewustzijnsverschijnselen’
Vnnl. nog in de Grieks-Latijnse vorm psychologia ‘zielkunde, onderdeel van de menskunde’ [1679; WNT]; nnl. psychologia ‘wetenschap van de geest, het bewustzijn’ in Psychologia ... welke van de Ziel, van derzelver vermogens, driften, etc. handelt [1769-78; WNT], dan ook psychologie ‘zielkunde’ [1824; Weiland], ‘wetenschap der bewustzijnsverschijnselen’ in de psychologie ... telt ... tot de empiriese wetenschappen [1898; WNT].
Ontleend aan wetenschappelijk Nieuwlatijn psychologia ‘wetenschap van de geest’, dat gevormd is op basis van Grieks psȳchḗ ‘geest, innerlijk’, zie → psyche, en -logíā ‘leer, wetenschap’, zie → -logie.
Het woord psychologia schijnt in de eerste helft van de 16e eeuw bedacht te zijn door de Duitse wiskundige en theoloog Philipp Melanchton (Philipp Schwarzert, 1497-1562); het verschijnt voor het eerst in druk in 1590-97 in de betekenis ‘leer en wetenschap van de ziel’, naast somatologia ‘leer van het lichaam en materiële dingen’ (OED). Het verschijnt in Nederland voor het eerst in 1679 in een medisch woordenboek als psychologia onder de ingang Anthropologia ‘wetenschap van de mens’. De Duitse wiskundige en filosoof Christian von Wolff (1679-1754) gebruikte de term in 1732-34 als eerste in de moderne betekenis ‘wetenschap van de geest, van het bewustzijn’, die wereldwijd overgenomen werd.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

psychologie [wetenschap die zich bezighoudt met de ziel] {1679} < modern latijn psychologia, gevormd door Melanchton (1497-1560) van grieks psuchè (vgl. psyche) + -logie.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

psychologie (modern Latijn psychologia)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

psychologie ‘wetenschap die zich bezighoudt met de ziel’ -> Indonesisch psikologi ‘wetenschap die zich bezighoudt met de ziel’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

psychologie wetenschap die zich bezighoudt met de ziel 1679 [WNT] <modern Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut