Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

prove - (toelage van geestelijke)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

prove, preuve [toelage van geestelijke] {1406} < frans preuve < oudfrans prueve < modern frans prouver (vgl. prebende).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

provenier znw., nog niet bij Kil. Afl. van Kil. mnl. prōven(e) v. (m.), een bijvorm met beginbetoning van mnl. provende v. “recht op dagelijksche uitkeering van spijs en drank, rantsoen, recht op renten (vooral uit geestelijke goederen), prebende”; hiervan mnl. prōvenaer resp. provendâre, provender(e), provendenâre m. “die een prebende heeft, kanunnik”. Vgl. ohd. pfrûntâri, pfrûndinâri, mnd. provender, prōvener, proventêrer m. “die een prebende heeft”. Mnl. provendier m. “id.” uit ofr. provendier. Mnl. prōvene, provende gaat evenals ohd. pfruonta v. “voeding, onderhoud, naar een overeenkomst uitgedeelde levensmiddelen, geestelijk ambt, prebende” (nhd. pfründe), mnd. prōvene, provende v. (in bet. = mnl. prōvene), ofri. pronde v. “prebende”, on. prôventa, -da v. “geld waarvoor men iemand onderhouden moet, prebende van een kanunnik” op rom. mlat. provenda, een jongeren vorm naast lat. praebenda v., terug. Dit laatste is os. als preƀenda v. “levensonderhoud (van geestelijken)” ontleend en in een latere taalperiode bij ons als prebende en in dgl. vorm ook elders. Mnl. en bij Kil. komt ook prōve voor, mnd. prōven m. (nnd pröven, nnl. preuve). Vgl. proviand.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

prove v., Mnl. id., provene en provende, Os. preƀenda, gelijk Hgd. pfründe, Eng. provender, uit Mlat. provendam (-a) = onderhoud, van Lat. præbenda = betaling, afgel. van præbere = aanbieden (*præ-hibere: præ: z. prediken; — hibere, verzwakking van habere in samenst. : z. geven).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

proven, zn. mv.: lekkers dat op oudejaarsavond uitgedeeld werd aan kinderen die aan de deur kwamen zingen. Mnl. provende, prevende, provene, prove(n) ’dagelijkse uitkering van spijs en drank, rantsoen’, Vnnl. proven, provene ‘brood als aalmoes aan armen’, provene ‘kerkelijke beloning, kerkelijk inkomen’ (Kiliaan). Uit Volkslat. provenda < Lat. praebenda, gerundivum onz. mv. ‘zaken die verschaft moeten worden’ van ww. praebere ‘verschaffen’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal