Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

propeller - (aandrijfschroef van (lucht)vaartuig)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

propeller zn. ‘aandrijfschroef van (lucht)vaartuig’
Nnl. propeller ‘scheepsschroef’ [1846; iWNT], ‘vliegtuigschroef’ [1900; WNT schroef].
Ontleend aan Engels propeller ‘schroef van (ontworpen) luchtvaartuig’ [1842; OED], ‘scheepsschroef’ [1809; OED], eerder al ‘aandrijvend waterwiel’ [1780; OED], een afleiding van propel ‘voortstuwen, aandrijven’ [1658; OED], eerder al ‘wegdrijven, wegsturen’ [ca. 1440; OED]; dit werkwoord is ontleend aan Latijn prōpellere ‘vooruitduwen, voortdrijven’, gevormd uit prō- ‘voor, vooruit’, zie → pro-, en pellere ‘kloppen, stampen, de stoot geven’, zie → puls.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

propeller [schroef voor het voortdrijven van vaartuigen] {propeller-schroef 1872} < engels propeller, van to propel [voortdrijven], van latijn propellere [idem], van pro [voort] + pellere [stoten, slaan, (ver)drijven] (vgl. pols).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

propel’ler (de, -s), schroef van boot of buitenboordmotor. Wat wordt het - net zo’n stoomboot als de Tapoeripa? - Nee, als het een stoomboot is, gaat zijn propeller vastzitten () (Helman 1954a: 28). - Etym.: E. AN p. wordt vrijwel alleen gebr. m.b.t. de schroef van een vliegtuig.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

propeller (Engels propeller)

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Propeller (Eng.; Lat. propéllere = voortdrijven; < pro = voor, vooruit, + péllere = slaan, in beweging brengen, voortjagen). Voortdrijvende schroef; onderdeel van roerder.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

propeller ‘schroef voor het voortdrijven van vaartuigen en vliegtuigen’ -> Indonesisch propéler ‘schroef voor het voortdrijven van vaartuigen en vliegtuigen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

propeller schroef voor het voortdrijven van vaartuigen 1846 [WNT Bijv.+verb.] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut