Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

prima - bw., (uitstekend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

prima bw., bn. ‘uitstekend’
Nnl. prima ‘eerste, beste’ in prima-wisselbrief, prima ballerina, pima donna [1824; Weiland], drie qualiteiten of soorten, welke men gewoonlijk als prima ..., secunda ..., tertia ... bestempelt [1860-61; WNT], ‘beste, zeer goed’ in van prima kwaliteit [1868; WNT waterproef II], ‘van uitstekende kwaliteit’ in een prima zeeppoeder [1900; WNT zeep I], prima kunstzijde [1919; WNT Aanv. jersey], ‘in orde, best’ in (dat is) prima! [1952; Koenen].
Ontleend aan Italiaans prima in verbindingen als prima sorte ‘eerste soort, beste waar’, della prima classe ‘van de hoogste klasse’, de vrouwelijke vorm van primo ‘eerste’ [1205; DELI] < Latijn prīmus ‘eerste’ < *prīsmos, de overtreffende trap van Oudlatijn prī ‘voor’, dat verwant is met prae ‘voor’, zie → pre-.
Uit het Italiaans werden in het handelsverkeer voor kwaliteiten of categorieën de termen prima, secunda en tertia ‘eerste (= beste), tweede en derde’ ontleend, waarvan alleen prima nog gebruikt wordt. Ook in het Nederlands werden die in samenstellingen en vaste verbindingen gebruikt, zoals prima kwaliteit ‘de beste kwaliteit’, zie het citaat van 1868, prima-tabak ‘tabak van de beste soort’ [1899; WNT], prima-haring ‘haring van de beste kwaliteit’ [1899; WNT] en prima-graan ‘beste graan voor brouwers’ [1926; WNT]; zo kon prima de betekenis ‘uitstekend’ krijgen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

prima [eerste, fijnste] {1868, ouder als zn. in de betekenis ‘eerste wissel’ 1542} < italiaans prima, vr. van primo < latijn primus [eerste]; ontstaan in verbindingen als prima kwaliteit.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

prima (Italiaans prima)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

prima ‘eerste, fijnste’ -> Indonesisch prima ‘eerste, fijnste’;? Javaans prima ‘(goede) raad, advies’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

prima eerste, fijnste 1868 [WNT waterproef II] <Italiaans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut