Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

prauw - (vaartuig)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

prauw [vaartuig] {1598} < maleis perahu, vgl. malayalam paru [boot].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

prauw znw. v. < maleis pěrahoe.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

prauw znw. Uit mal. pĕrahoe.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

prauw v., uit Mal. pěrahoe = vaartuig.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

N. van der Sijs (bezorger) (2003), Uit Oost en West. Verklaring van 1000 woorden uit Nederlands-Indië van P.J. Veth (1889), met aanvullingen van H. Kern en F.P.H. Prick van Wely (1910), Amsterdam. Gebaseerd op: Uit Oost en West. Verklaring van eenige uitheemsche woorden van P.J. Veth uit 1889, recensie van het werk van Veth door H. Kern in De Indische Gids van 1889, en ‘Etymologisch aanhangsel’ (p. 297-350) uit het Viertalig aanvullend Hulpwoordenboek voor Groot-Nederland van Prick van Wely uit 1910

prauw1 [vaartuig]. Prauw, vernederlandst uit het Javaanse en Maleise prahoe, pĕrahoe of praoe, is zeker een van de meest bekende en gebruikte onder de inlandse woorden, die eerst in Indië, later ook, waar over Indië gehandeld wordt, in Nederland, in onze taal zijn opgenomen. Maar dat het woord niet altijd juist wordt opgevat, blijkt uit de omschrijving in Van Dale: ‘plat vaartuig der Indianen, waarmede de lading wordt gelost en aan boord gebracht.’ Vooreerst is hier Indiaan, geheel in strijd met het spraakgebruik, toegepast op Javanen en Maleiers, terwijl het, tegenwoordig althans, bij ons uitsluitend pleegt gebruikt te worden voor de wilde stammen van Noord- en Zuid-Amerika, zoals Van Dale zelf op het woord Indiaan te kennen geeft. Men zou hierdoor in de waan kunnen worden gebracht dat de prauw in Amerika, in plaats van Insulinde, thuishoort. Ten tweede is praoe inderdaad een woord van veel algemener betekenis. Terecht zegt Marsden in zijn Maleise woordenboek (Nederlandse vertaling van Elout): ‘algemeene benaming voor alle vaartuigen, van de sampan of boot af tot de kapal of het schip met een vierkant zeil toe.’ Verschillende soorten worden door toevoegsels onderscheiden, zoals praoe majang, de gewone visserspink van de Javanen; praoe tôp, een soort van handelsprauw, in hoofdzaak op Europese wijze getuigd; praoe kroewis,56 de kruisprauw voor de handhaving van de zeepolitie; praoe koenting, voor een groot vaartuig met een schuins zeil (lajer, tandjak of tandja’), dikwijls alleen koenting en door de Europeanen bij uitnemendheid prauw genoemd, enz. Bij de namen van de kleinste bootjes of kano’s, zoals de sampan (van Chinese oorsprong naar het schijnt) en de djoekoeng of djoengkoeng (een Javaanse kano, vooral voor de visvangst gebruikt), wordt het woord praoe zelden gevoegd.57

Van Dale schijnt alleen gedacht te hebben aan de Praoe tambangan, de veer- en laadprauwen die in de verschillende havens voor het vervoer van personen en goederen, het laden en lossen van schepen werkzaam zijn. Daarvoor bestaan verschillende verenigingen of vennootschappen, zoals het Bataviaasch Prauwenveer, het Nieuw Prauwenveer te Batavia, het Tagalsch Prauwenveer, het Semarangsch en Nieuw Semarangsch Prauwenveer, het Particulier Prauwenveer en Nieuw Prauwenveer te Soerabaja, de Oost-Java Prauwmaatschappij en het Padangsch Prauwenveer. Deze verenigingen, waarin de belangen van vele in Nederland vertoevende oud-kolonisten betrokken zijn en waarvan verslagen en mededelingen omtrent de geldelijke resultaten van tijd tot tijd in de dagbladen zijn te lezen, zijn in Nederland beter bekend dan de prauwvaart voor handel en militaire doeleinden, die geheel Insulinde omvat. [V]

prauw2 [vaartuig]. Maleis prahoe, blijkbaar hetzelfde woord als het Tamil padawu, bijvorm van padagu, hoewel de etymologie onzeker is, zodat het Maleis, of liever het Javaans, wel het oorspronkelijke zou kunnen zijn. Prof. Kern houdt het Javaanse parahu voor een afleiding van rahu = [de boomsoort] Dracontomelon, van welk hout prauwen gemaakt worden. De eigenlijke Maleise vorm van rahu moet dahu geweest zijn; het Javaanse prahu moest dus in het Maleis p(a)dahu geweest zijn en hieruit verklaart zich het Tamil padawu. [P]

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

prauw (Maleis p(e)rahoe)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

prauw ‘vaartuig’ -> Engels prahu ‘vaartuig’; Duits Prau ‘vaartuig’; Deens prauw ‘vaartuig’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

prauw vaartuig 1596 [De Jonge II, 322] <Indonesisch

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal