Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

post - (paal)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

post 1 zn. ‘paal’
Mnl. post ‘deurpost, deurpaal’ [1240; Bern.], Hi hiet bestriken ... Hare poste ende hare ouerdueren. Mettien bloede ‘hij liet hun deurposten en bovendorpels bestrijken met het bloed’ [1285; VMNW].
Ontleend aan Latijn postis ‘deurpost, pijler’, dat wellicht teruggaat op ouder *por-stis en dan gevormd uit por ‘voor’ en een afleiding van de wortel van stāre ‘staan’, zie → staan (Glare). De letterlijke betekenis is dan ongeveer ‘voor-staander’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

post1 [paal] {1201-1250} < latijn postis [deurpost].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

post 1 znw. m. ‘stijl’, mnl. post m. v. ‘post, plank, steunbalk’, mnd. post ‘stijl’, ohd. pfost m. ‘post, balk’ (nhd. pfosten), ofri. post ‘brug’ (eig. ‘brugbalk’), oe. post m. ‘stijl, grondslag’. Een vroege ontlening (nog voor de migratie der Angelen en Saksen) < lat. postis m. ‘deurpost’ < por-sti-s ‘wat naar voren steekt’ (stam van stare ‘staan’). — Een woord voor de Romeinse steenbouw evenals kelder, muur, venster, later ook op de houtbouw overgedragen.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

post II (stijl), mnl. post m. v. “post, plank (o.a. als voetbrug), steunbalk”. = ohd. pfost m. “post, balk” (nhd. pfosten), mnd. post m. “post”, ofri. post “brug”, ags. post m. “postis, basis” (eng. post). Vroege ontl. uit lat. postis “post, stijl”. Zie muur I.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

post 1 m. (deurstijl), gelijk Hgd. pfosten, Eng. post, uit Lat. postis = paal, van denz. stam als ʼt v.d. van ponere = stellen (po- = neder, — sinere = laten).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

1pos s.nw.
Elk van die sykante van 'n deurkosyn, deurpos.
Uit Ndl. post (al Mnl.).
Ndl. post uit Latyn postis 'deurpos'.
Eng. post.

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

post (de, -en), balk i.h.a. Tegen de posten van de veerbrug* en van de steiger kabbelde het water van de rivier () (Vianen 1972: 149). Nemen jullie die lange post en leg hem over die twee kraka’s*. - Etym.: In tegenstelling tot vroeger, is een p. in hedendaags AN bijna altijd een vertikale balk die deel uitmaakt van de omlijsting van een deur of een raam. Dat hoeft in SN niet zo te zijn: zie de cit.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Post (deurpost), van ’t Lat. postis = deurportaal (met den huizenbouw van de Rom. overgenomen), afl. van positum, en dit een deelw. van ponere = plaatsen, stellen; vgl. positief = stellende trap. (Dit portere is samengetrokken uit po-sinere, waarin po = neder en sinere = laten.) Van dit ponere komt ook ons post als standplaats, ambt, taak, en wel door’t Fr. poste, dat ontleend is aan ’t Lat. postus: waar men geplaatst wordt; ook post als brievenpost is een afl. van ’t Lat. posta (uit posita), standplaats, rustplaats der renboden of paarden voor ’t vervoer. Vgl. nog: positie en geposteerd.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

post ‘paal’ -> Noors post ‘paal, stijl’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds post ‘paal, stijl, kozijn’ (uit Nederlands of Nederduits); Fins posti ‘paal, steunhout’ ; Ests post ‘paal; etappe’ (uit Nederlands of Nederduits); Sranantongo postu ‘paal, deurpost’; Saramakkaans pósu ‘balk, paal’; Surinaams-Javaans postu ‘balk, paal, stijl’ .

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

post paal 1240 [Bern.] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut