Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

portefeuille - (mapje voor bankpapier enz.)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

portefeuille zn. ‘mapje voor bankpapier enz.; map voor papieren, staatsstukken enz.’; ‘ministerspost’
Vnnl. eerst de vorm portefolie ‘map voor papieren’ in (tekeningen) in een ... portefolie van maroquin ‘in een grote map van leer’ [1689; WNT]; nnl. dan de vorm portefeuille ‘schrijfmap’ [1786; WNT], ‘mapje voor bankpapier’ in haalde ik myn portefeuille uit myn zak [1786; WNT], ‘map met belangrijke staatsstukken’ in een concept-besluit in mijn p.f. [1817; WNT], bij overdracht ook ‘ministerstaak’ in het aanvaarden van een portefeuille [1841; WNT], portefeuille-questie ‘vraag of de minister in functie kan blijven’ [1849; WNT], portefeuille bij overdracht ook ‘wat men in beheer heeft, onder zich heeft’ in (zijn vertaling) in portefeuille ‘nog niet uitgegeven’ [1867; WNT], (kapitaal, aandelen) in portefeuille ‘in bezit, niet verkocht, beleend of uitgegeven’ [1886; WNT], een grote portefeuille ‘veel zaken onder zich om te behandelen’ [1908; WNT].
Ontleend aan Frans portefeuille ‘mapje voor bankbiljetten enz.’ [1842; TLF], eerder al ‘gevouwen kartonnen map om bladen gescheiden op te bergen’ [1544; TLF]. Dat woord is gevormd uit de stam van het werkwoord porter ‘dragen’ < Latijn portāre ‘id.’, zie → port, en feuille ‘blad’, > Latijn folium ‘id.’, zie → foelie. De vorm portefolie in de oudste vindplaatsen is misschien ontleend aan of beïnvloed door Italiaans portafoglio ‘map voor losse papieren’, zie hieronder.
portfolio zn. ‘map voor tekeningen; pakket obligaties enz.’. Nnl. portfolio ‘grote map met tekeningen, (documentaire) foto's enz.’ in een portfolio over ... schepen [1990; NRC], een zeldzame portfolio uit 1950 ... met daarin twaalf ... lithografieën [1991; NRC], ‘gezamenlijke onderdelen van het financiële of bedrijfspakket’ in de zogenoemde portfolio-keuze, die leidt tot het afstoten van bedrijfsonderdelen [1991; NRC], introduceerde effectenmakelaar C... een portfolio waarin diverse milieuvriendelijke ondernemingen zijn opgenomen [1991; NRC]. Ontleend aan Engels portfolio ‘pakket obligaties’ [1930; OED], eerder al ‘map met staatsstukken, taken van een minister’ [1835; OED], ouder porto folio ‘map voor tekeningen enz.’ [1722; OED], ontleend aan Italiaans portafoglio ‘map voor losse papieren’ [voor 1556; DELI], gevormd uit de stam van portare ‘dragen’ < Latijn portāre, en foglio ‘blad’ < Latijn folium, zie boven.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

portefeuille [opbergmap(je) voor papieren] {portefolie [opbergmap voor tekeningen] 1696, portefeuille [opbergmap voor schrijfpapier] 1784-1785} < frans portefeuille, van porter [dragen] (vgl. portee) + feuille [blad] < latijn folium [blad].

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

portefeuille (Frans portefeuille)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

portefeuille ‘opbergmap(je) voor papieren’ -> Fries portefúlje ‘opbergmap(je) voor papieren’; Indonesisch pertepél ‘opbergmap(je) voor papieren’; Madoerees ēpplat, partēppel ‘opbergmap(je) voor papieren, brieventas’; Sasaks portĕpel ‘opbergmap(je) voor papieren’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

portefeuille opbergmap(je) voor papieren 1784-1785 [WNT] <Frans

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

portefeuille: met zijn — rammelen, het dreigen met ontslag, met name door een bewindspersoon.

Stapt Jan Pronk op? Vorige week wapperde de minister van Ontwikkelingssamenwerking met zijn portefeuille, maar wij wisten meteen: natuurlijk stapt-ie niet op. (Elsevier, 16/05/91)
Want Lubbers had op de CDA-partijraad (23–11) verteld dat hijzelf Simons had voorgehouden dat er in de Eerste Kamer, over dat ‘plan’, niet met portefeuilles gerammeld moest worden. (Vrij Nederland, 14/12/91)
Pas op de valreep wisten de PvdA-bewindslieden op onderwijs, Ritzen en Wallage, de aandacht naar zich toe te trekken door met hun portefeuilles te zwaaien. (Het Parool, 18/04/92)
‘Wie met zijn portefeuille wappert, raakt hem soms kwijt,’ zei Wallage over Tommel. (Elsevier, 08/04/95)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut