Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

pornografie - (erotisch prikkelende literatuur, film, kunst e.d.)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

pornografie zn. ‘erotisch prikkelende literatuur, film, kunst e.d.
Nnl. eerst alleen pornograaph “een bordeel” [1832; Weiland], “een schrijver over hoererij; ontuchtig schrijver” [1847; Kramers], dan ook pornographie ‘erotisch prikkelende kunst(uiting)’ in bijzonderheden die tussen naturalisme en pornographie het midden houden [1885; Groene Amsterdammer], pornographie ‘onzedelijke boeken, platen enz.’ [1917; Kramers II], ook verkort als porno ‘pornografie’ [1973; Spectrum].
Ontleend aan Frans pornographie ‘erotisch prikkelend (kunst)werk’ [1842; Rey], eerder al ‘verhandeling over prostitutie’ [1800; Rey], afleiding van pornographe ‘iemand die schrijft over prostitutie, obsceen gedrag’ [1769; Dauzat], gebruikt als boektitel (Le Pornographe) van een werk van Rétif de la Bretonne (1734-1806), in de renaissance [1558; Rey] rechtstreeks ontleend aan Grieks pornográphos ‘auteur van obscene geschriften’, gevormd uit pórnē ‘prostituee’, en -graphos ‘schrijver’, zie → -grafie.
Grieks pórnē betekent letterlijk ‘vrouw die zichzelf verkoopt’ en is afgeleid van het werkwoord pernánai ‘verkopen, i.h.b. van levende waar zoals slaven’ < pie. *perh2- ‘verkopen’ (LIV 474).
Oorspronkelijk werd pornografie gedefinieerd als een werk (schilderij, standbeeld of boek) dat het leven van prostituees verbeeldde. Vanaf 1880 breidde de betekenis zich uit naar de toenmalige boeken en kunstuitingen, waardoor de betekenis geleidelijk verschoof naar een werk dat de lezer of de kijker erotisch probeerde te prikkelen.
De verkorting is ontleend aan Amerikaans-Engels porno, eerst als bn. [1952; BDE], later als zelfstandig gebruikt zn. [1968; BDE], naast Amerkaans-Engels zn. porn [1962; BDE], later bn. porn [1963; BDE]. In het Frans is de verkorting porno [voor 1893; Rey] van pornographie al een halve eeuw ouder.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

pornografie [prikkellectuur] {1926-1950} < frans pornographie, gevormd van grieks pornographos [over hoeren schrijvend], van pornos [die zich aan ontucht schuldig maakt], pornè [hoer], van pernèmi [ik verkoop (speciaal van levende waar)], verwant met latijn pretium (vgl. prijs1) + -grafie.

Thematische woordenboeken

T. Beijer en C.G.L. Apeldoorn (1996), Woordenboek van medische eponiemen, Houten

pornografie: literatuur of lectuur die opzettelijk seksuele handelingen beschrijft om de lezer seksueel te prikkelen. Deze ‘prikkellectuur’ is genoemd naar de Griekse godin Aphrodite Pornè, de begunstigster van de zinnelijke lust en van de prostituées (Gr. pornè = prostituée).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

pornografie ‘prikkellectuur’ -> Indonesisch pornografi ‘prikkellectuur’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

pornografie prikkellectuur 1929-1930 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut