Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

porie - (kleine opening in de huid)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

porie zn. ‘kleine opening in de huid’
Mnl. in de vorm pore, porre, mv. poren, pores ‘kleine opening in de huid van mens, dier of plant’ eerst in het verkleinwoord porrekin ‘kleine porie’ [1287; VMNW], dan pores, dat siin ... nauwe gaetkine ‘poriën, dat zijn kleine gaatjes’ [1351; MNW-P], het (medicin) opent die poren [1480-1500; MNW-P]; vnnl. als meervoudsvorm ook pori in de Pori, ofte Tocht-gaetjens in de Huyt [1654; WNT tochtgat], ook nog pooren [1697; WNT]; nnl. meervoudsvorm poriën in de dampen door de poriën [ca. 1720; WNT], ook nog wel poren in de poren uit [1806; WNT], daarna het enkelvoud porie in iedere porie uwer huid [1840; WNT].
Evenals Engels pore, Duits Pore ontleend, via Frans pore ‘onzichtbare opening in de huid’ [12e eeuw; TLF], aan Latijn porus ‘kleine opening, doorgang’. Het Latijnse woord is zelf ontleend aan Grieks póros ‘kleine opening’, letterlijk ‘doorgang’, afleiding van het werkwoord poreúein ‘vervoeren, dragen’, verwant met → varen 2. In het Vroegnieuwnederlands is het meervoud opnieuw ontleend in de Latijnse vorm pori; bij deze Latijnse meervoudsvorm werd later een nieuw Nederlands meervoud poriën gevormd, zodat ook een nieuw enkelvoud porie kon ontstaan.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

porie [kleine opening, o.a. in huid] {1867-1872} van middelnederlands pore {1401-1500} als verkleinwoord porrekijn [idem] {1287} < frans pore < latijn porus [doorgang] < grieks poros [opening] (vgl. poreus); doordat men in moderner tijden zich bewust werd van de lat. bron, met mv. pori is de vorm porie ontstaan, waarbij als nieuwe meervoudsvormen poriën {1715} en poris {1745} werden gevormd.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

porie znw. v., met een jongere uitgang van mnl. pōre, porre; het zal wel in de taal der geneeskunde overgenomen zijn < lat. porus < gr. póros ‘porie, ader’ eig. ‘doorgang’. Vgl. nog nhd. ne. de. pore, nzw. por.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

porie znw. Mnl. pōre (porre) (’t demin. poorkijn al bij Maerlant) uit lat. porus (gr. póros), wsch. door medici ’t eerst overgenomen en niet via fr. pore ontleend. Vgl. hd., eng., de. pore, zw. por “porie”. De nnl. vorm op -ie, nog niet bij Kil., is speciaal ndl. Voor andere woorden met jongeren uitgang -ie zie bij bombarie.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

porie v., Mnl. pore, uit Fr. pore, door Lat. van Gr. póros = doorgang, porie: van denz. wortel als varen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetensckap en Kuns

porie: sg. sweetgaatjie i. d. liggaam; Ndl. porie (Mnl. pōre/porre), soos Hd. en Eng. pore, uit Lat. porus uit Gr. poros, “deurgang”.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

porie (Latijn porus)

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Porie (= Fr. pore; Lat. pórus = fijn kanaaltje (in menselijk lichaam); Gr. πόρος (póros) = doorwaadbare plaats, uitweg, opening; πείρειν (peírein) = doordringen). Fijn kanaaltje.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

porie ‘kleine opening, o.a. in de huid’ -> Fries poarje ‘kleine opening, o.a. in huid’; Indonesisch pori ‘kleine opening, o.a. in de huid’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

porie kleine opening, o.a. in huid 1867-1872 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut