Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

pompeus - (overdadig, hoogdravend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

pompeus bn. ‘overdadig, hoogdravend’
Mnl. pompoos ‘praalziek, pompeus’ in Die ypocrijt is valsch ende loos ende quaet ende ooc pompoos ‘die huichelaar is vals en onbetrouwbaar en slecht en bovendien protserig’ [1488; MNW]; vnnl. pomposen exequien ‘plechtige lijkstoeten’ [1548; Stall.], pompeus ‘praalziek, statig’ [1599; Kil.].
Ontleend, in de huidige vorm via Oudfrans pompeux ‘hoogdravend, pompeus’ [1361; Dauzat], aan Laatlatijn pomposus ‘majesteitelijk, schitterend; passend bij een feestelijke optocht’ [5e eeuw; Dauzat], afleiding met het achtervoegsel -ōsus ‘vol van’ van het zn. klassiek-Latijn pompa ‘(woorden)praal, wereldse pracht’, eerder al ‘plechtige optocht, processie’. Dit Latijnse woord is ontleend aan Grieks pompḗ ‘optocht, processie, zending’, afgeleid van pémpein ‘zenden, laten gaan’, van onduidelijke herkomst.
Pompeus betekende oorspronkelijk ‘luisterrijk, prachtig’, een betekenis die Engels pomp ‘pracht, luister’ heeft bewaard. De betekenis is geleidelijk verschoven naar ‘overdreven prachtig, hoogdravend, gezwollen’, een verschuiving die al in het middeleeuws Latijn heeft plaatsgevonden en is overgenomen in de Romaanse talen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

pompeus [luisterrijk] {pompoos [praalziek] 1488, pompeus 1599} < frans pompeux < middeleeuws latijn pomposus [majesteitelijk, schitterend, pompeus], van pompa (vgl. pomp2) + -osus [vol van].

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† pompeus bnw., sedert Kil. Uit fr. pompeux. Laat-mnl. komt pompoos voor uit mlat. pompôsus.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

pompeus (Frans pompeux)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

pompeus praalziek 1488 [MNW] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut