Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

pleidooi - (pleitrede, verdedigend betoog)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

pleidooi zn. ‘pleitrede, verdedigend betoog’
Vnnl. plaidoye ‘proces, rechtsgeding; pleitrede in een rechtsgeding’ [1531; WNT], pleydoyen [1619; iWNT audientie]; nnl. ook algemener ‘betoog ten gunste van iets’ in een lief pleidooi [1793; WNT].
Ontleend aan Oudfrans pledoié letterlijk ‘wat tijdens het proces is gezegd, pleidooi’ [1285; TLF], zelfstandig gebruik van het werkwoord Oudfrans pledoier, ouder plaidoyer [1174-76; Rey] (in het Nieuwfrans vervangen door plaider), afgeleid van plaid ‘proces, vonnis’ [1080; Rey], dat is ontwikkeld uit Latijn placitum ‘besluit, overeenkomst’, zie → pleit.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

pleidooi [verdedigend betoog, pleitrede] {plaidoye 1531} < oudfrans plaidoyé [idem], van plaid [gerechtshof, proces] (vgl. pleit1).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

pleidooi znw. o., sedert 1531, is een verbaal-abstract van het fra. plaidoyer (een ww. pleidooien is niet overgeleverd), ofra. plaidoier afgeleid van plaid ‘gerechtshof; proceszaakʼ < lat. placitum ‘wilsuiting, verordeningʼ. — Zie: pleiten.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

pleidooi znw. o., nog niet bij Kil. Van een ww. *pleidooien uit fr. plaidoyer, een afl. van plaid (naast plaider; zie pleiten).

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

pleidooi. Reeds 1531.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

pleidooi o., uit Ofra. plaidoyé (nu -oyer), van plaid: z. pleit.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

pleidooi s.nw.
Betoog wat 'n advokaat of verdediger lewer, pleitrede.
Uit Ndl. pleidooi (1531).
Ndl. pleidooi wsk. uit 'n selfst. gebruikte Fr. ww. plaidoyer 'pleit', waarnaas plaidoyé, 'n afleiding van plaid 'geregshof, proses'.
Vgl. 1pleit.

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

sociaal’ pleidooi (het, -en), pleidooi voor een rechtbank waarbij ten gunste van verdachte sociale omstandigheden worden aangevoerd of een beroep wordt gedaan op sociale gevoelens. De openbare aanklager had de verdachte voorgebracht wegens het bezitten van marihuana, een feit waaraan hij zich overigens vaker heeft bezondigd. Mr. Gangaram Panday hield een sociaal pleidooi. De advocaat zei dat zijn cliënt hem verzekerd had naar zijn vader in Brokopondo te zullen terugkeren, waar hij tevens een baan zal zoeken (WS 30-4-1983).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

pleidooi: betoog, pleitrede, verdediging; Ndl. pleidooi (1531) uit Ofr. plaidoier (Fr. plaidoyer), hou verb. m. Ndl./Afr. pleit (q.v.), m. Eng. plea en plead, m. Fr. plaid, “geregshof, prosessaak”, en verderop m. Lat. placitum, “beginsel; regspreuk, verordening; wilsuiting”, v. ook pleit.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Pleidooi, Pleit van ’t Fr. plaidoyer, van plaider = pleiten; vgl. ’t Mnl.: „Nu laten wi dit plaidieren staen.”

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

pleidooi verdedigend betoog, pleitrede 1531 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut