Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

platform - (verhoging; organisatie)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

platform zn. ‘verhoging; organisatie’
Vnnl. platteforme ‘plat bolwerk’ [1548; MNHWS], gearbeyt aende platte formen ‘gewerkt aan de schietverhogingen (op een bolwerk)’ [1593; WNT], platte form ‘plattegrond’ [1598; WNT]; nnl. de platte forme van de Locomotief ‘de vlakke vloer aan het einde van de locomotief’ [1839; WNT], bij overdracht ‘verkiezingsprogramma’ in dat wij ... naast de uitbreiding van het stemrecht, bij de naderende kiezing geen beter platform wenschen kunnen [1873-1906; WNT], platform “verhooging waarop men staat om iets goed te zien” [1898; Van Dale].
Ontleend in de diverse betekenissen aan Oudfrans platte fourme (Nieuwfrans plate-forme) ‘opstelling van een gebouw op een plat vlak’ [1434; Rey], ‘plattegrond’ [ca. 1525; OED], ‘plat vlak waar dingen opgesteld kunnen worden’ [1531; OED], ‘plat vlak in een vesting voor de opstelling van geschut’ [1574; OED], ‘(ondersteunend) horizontaal vlak’ [1606; Rey]. Het Franse woord is gevormd uit plate, de vrouwelijke vorm van plat ‘vlak’, zie → plat 1, en forme ‘vorm’, zie → vorm.
Volgens Kluge gaat het Franse woord via de vestingbouw terug op de Italiaanse vinding met de naam piatta forma [1582; DELI], maar volgens DELI is het Italiaanse woord juist ontleend aan het Frans.
De betekenis ‘verkiezingsprogramma’ is ontleend aan Amerikaans-Engels platform ‘id.’ [1848; OED], eerder ‘gemeenschappelijke mening’ [1837; OED], bij overdracht ontstaan uit ‘tijdelijk podium voor politieke sprekers’ [1817; OED]. De figuurlijke betekenis is vervolgens verder uitgebreid tot ‘actieprogramma, organisatie’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

platform [verhoging] {platteforme 1548} < frans plate-forme [idem], engels platform, van plat [plat] + forme [vorm].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

platform znw. o., heet nog bij Kiliaen platte forme ‘plattegrondʼ < fra. plateforme; langzamerhand heeft men het woord beschouwd als nederl. samenstelling van plat + vorm.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† platform znw. o., bij Kil. platte forme ‘plattegrond’. Uit fr. plateforme. Beginaccent en schrijfwijze met v wijzen erop, dat er steeds meer een ndl. samenst. van plat en vorm in gevoeld wordt.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

platform s.nw.
1. Verhoog vir sprekers. 2. Balkon van 'n trein. 3. Verhoging langs die spoorlyne by 'n stasie.
In bet. 1 en 2 uit Ndl. platform (1548 in bet. 1, 1839 in bet. 2). In bet. 3 uit Eng. platform (1838). Eerste optekening in Afr. in bet. 3 by Kern (1890).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

platform: verhoog; stoep langs spoorlyn by stasies; Eng. platform (in lg. bet. in 1838, in e.g. in 1820) in bet. “plat/vlak figuur” al in 1550 uit Fr. plateforme – wsk. d. gebr. by spoorweë in Afr. ingevoer, v. perron.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

platform ‘verhoging’ (Frans plate-forme); ‘politiek programma’ (Engels platform)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

platform verhoging 1548 [HWS] <Frans

platform politiek programma 1984 [GVD] <Engels

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

platform, in Vlaanderen: het programma van een politieke partij. Vaak in samenstellingen, zoals regeerplatform.

Op 12 januari geeft VLD-voorzitter Guy Verhofstadt het startschot voor een politiek jaar waarin zijn partij als ondubbelzinnig doel vooropstelt een ‘regeerplatform’ in elkaar te boksen. (De Morgen, 31/12/97)
besturingssysteem van een computer: Windows, DOS, OS2 enz.
Maar bepaalde gespecialiseerde programma’s bestaan alleen in versies voor het ene ‘platform’ en niet voor het andere. (Esquire, september 1994)
Die onafhankelijkheid van platform of applicatie is iets waar Lotus in de toekomst op zal blijven voortborduren. (PC-Active, januari 1997)
De PC gaat de Apple Macintosh te lijf, om samen eens uit te vechten welk platform zich het beste mag noemen. (Computer! Totaal, februari 1997)
Met behulp ervan kan hij naar wens het aantal zoeksleutels uitbreiden (zoals het verboden zoeken-op-nummer) en bovendien kan hij het programma geschikt maken voor een ander platform dan (in dit specifieke geval) DOS en Windows. (HP/De Tijd, 18/04/97)
Microsoft tracht met Windows NT 5.0 een naam op te bouwen als platform voor bedrijfskritische applicaties, iets dat tot op heden voorbehouden was aan de netwerkbesturingssystemen van Novell. (PCM, december 1997)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut