Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

penicilline - (antibioticum)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

penicilline zn. ‘antibioticum’
Nnl. penicilline ‘antibioticum’ in In elk van deze buisjes wordt een dosis penicilline gemaakt [1943; Wervelwind].
Internationaal wetenschappelijk neologisme, als Engels penicillin [1929; OED] geïntroduceerd door de Britse arts en bioloog Alexander Fleming (1881-1955) en gevormd op basis van Neolatijn penicillium ‘penseelschimmel’, de naam van het schimmelgeslacht dat de grondstof voor penicilline afscheidt. Dit Latijnse woord is afgeleid van klassiek Latijn pēnicillus ‘penseel’, zie → penseel, omdat de sporen lijken op penseeltjes.
Door het langs chemische weg hechten van bepaalde groepen aan het penicillinemolecuul is een hele familie van penicillines gevormd. Sommige hebben namen samengesteld met penicilline, andere met alleen -cilline, bijv. ampicilline (met am- voor ‘amino-’).
Lit.: Wervelwind: z.a. (1943), ‘De nieuwste resultaten der Britische wetenschap’, in: De wervelwind; maandblad voor vrijheid, waarheid en recht 17, 38-39

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

penicilline [antibioticum] {1926-1950} < engels penicillin, gevormd door Sir Alexander Fleming (1881-1955), de ontdekker ervan (in 1929), van latijn penicillus [penseel], verkleinwoord van peniculus [borstel], verkleinwoord van penis [staart, mannelijk lid]; het betreft een penseelschimmel.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

penicilline (Engels penicillin)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

penicilline ‘antibioticum’ -> Indonesisch pénisilin ‘antibioticum’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

penicilline antibioticum 1947 [Aanv WNT] <Engels

Winkler Prins Boek van het jaar (1958-1980), Amsterdam / Brussel (lemma ‘Nieuwe woorden in onze taal’)

Penicilline (1958) het uit de penseelschimmel Penicillium notatum voor het eerst op commerciële schaal bereide antibioticum*, met een vrij groot werkingsgebied vooral tegen etter vormende bacteriën. Er zijn verschillende varianten.
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal